ಖಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ ಬಾಪು


ಅದು ೧೯೪೨, ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮುಗಿಸಿದ ಬಾಲಕ, ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ನಿಜಾಮ್ ಕಾಲೇಜು ಸೇರಲು ತವಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಯುವಕನಿಗೆ ಕಾಲೇಜು ಸೇರಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಉತ್ತರ ಬಂತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆತ ವಿಶೇಷ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ, ಉತ್ತಮ ಅಂಕ ಗಳಿಸಿದ, ಪ್ರವೇಶ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದ.
ಕಾಲೇಜು ಸೇರಿದ ಯುವಕ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರಲಿಲ್ಲ. ಸಂಶೋಧನೆಯ ಗೀಳು ಆತನನ ಬಹುವಾಗಿ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಬಂಧ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಇದರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ "ರೋಹಿತ ಮಾಪಕ" ಎಂಬ ಉಪಕರಣವನ್ನು ತಾನೇ ತಯಾರಿಸಿ, ಮಲಗುವ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. ಆ ಪ್ರಬಂಧ ಅಂದಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವಿಜ್ಞಾನ ನಿಯತಕಾಲಿಕ "ಕರೆಂಟ್ ಸೈನ್ಸ್"ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಆ ಯುವಕನ ವಯಸ್ಸು ಕೇವಲ ೧೯ ವರ್ಷಗಳು. ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದಾತ ಭಾರತೀಯ ಖಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾದ ಪ್ರೊ. ವೇಣು ಬಾಪು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶಕ ಆಧರಿತ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ವೇಣು ಅವರ ಸಾಧನೆ ಅಪಾರ. ಭಾರತೀಯ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪರ್ವಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ ವೇಣು ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಡಾ. ಎಂ.ಎಸ್.ಎಸ್. ಮೂರ್ತಿ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಇಂದಿನ ವಿಜ್ಞಾನ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಯುಗದಲ್ಲೂ ವಿಜ್ಞಾನ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನೆ, ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿರುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಕಡಿಮೆಯೇ. ಎಂ.ಎಸ್.ಎಸ್. ಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಈ ಕೊರತೆ ನೀಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದಡಿಯಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅದರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೀವನ, ಚರಿತ್ರೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಅವರ ಜೀವನಾನುಭವಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಬಲ್ಲವು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ. ವೇಣು ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ, ವಿಜ್ಞಾನಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಒಂದು ಉಪಯುಕ್ತ ಗ್ರಂಥ. ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಹೆಬ್ಬಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿದ ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಪುಸ್ತಕ.
ವೇಣು ಅವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿರುವ ಲೇಖಕರು, ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವೇಣು ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ನಿರೂಪಣೆ ಜತೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪರಂಪರೆ, ಅದು ಬೆಳೆದು ಬಂದ ರೀತಿಗಳನ್ನು ಸಾದ್ಯಂತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪುರಾತನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪರಿಯನ್ನು ಸಾದ್ಯಂತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ವೇಣು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿ, ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ನಡೆಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ತವರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಲು ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಇರಾದೆ ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಭಾರತವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯ ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವ ನೌಕರಿಯ ಖಾತರಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಲ್ಲಿದ್ದುದು ಕೇವಲ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ.
ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಲು ಅಂದಿನ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸರಕಾರ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕರಾರು ಪತ್ರ ಬರೆದುಕೊಟ್ಟರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕ ಹುದ್ದೆ ನೀಡಲು ಸರಕಾರದ ಬಳಿ ಅವಕಾಶ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಉಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿ.ವಿ.ಯ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಉಪನ್ಯಾಸಕ ಹುದ್ದೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಕಡೆ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ವೇಣು ಈ ಹುದ್ದೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗೀಳಿನಲ್ಲಿ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಮರೆಯುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಯುವಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ವೇಣು ಅವರ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯ.
ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೌರ ದೂರದರ್ಶಕ ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಖಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಭಾರತೀಯ ಖಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಭಟ್ನಾಗರ್, ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಅರಸಿ ಬಂದವು.
ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ ಕುರಿತು ಪುಸ್ತಕ ಬರೆಯುವ ಅದಮ್ಯ ಆಸೆ ವೇಣು ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದು ಈಡೇರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅವರ ಜೀವನ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮೂರ್ತಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಪು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ, ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಲೇಖಕರು ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು. ಬಾಪು ಕೈಗೊಂಡ ಯೋಜನೆಗಳು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಖಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾದವು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಬಹುದಿತ್ತು. ಈ ಕೊರತೆಯ ನಡುವೆಯೂ ೫೫ ವರ್ಷಗಳ ಸಾರ್ಥಕ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ ವೇಣು ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಧಕರಿಗೊಂದು ಪ್ರೇರಕ ಗ್ರಂಥವಾಗುವ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಖಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನದ
ಪಿತಾಮಹ ವೇಣು ಬಾಪು
ಲೇ: ಡಾಎಂ.ಎಸ್.ಎಸ್. ಮೂರ್ತಿ
ಪ್ರ: ನವಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು-೦೧
ಪುಟ: ೧೦೪, ಬೆಲೆ: ರೂ.೬೫/-