ಇದುವೇ ಸಕಾಲ, ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಕೋರುವ ಕಾಲ


     ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿದು, ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟಬೇಕಾದುದು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅನಿವಾರ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ. ನೀವು ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಿತಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿನಾಯಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಸರಕಾರ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಬಜೆಟ್ ಮಂಡನೆ ವೇಳೆ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬಜೆಟ್ ಮಂಡನೆ ವೇಳೆ ಘೋಷಣೆಯಾಗುವ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಈ ಮಿತಿ ತದನಂತರದ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಿಂದ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಈ ಮಿತಿಗಿಂತಲೂ ನಿಮ್ಮ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
     ಈಗ ೨೦೧೦-೧೧ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ ೩೧ಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಈ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ನೀವು ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆಯಲು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಬೇಕಾದ ಕಾಲ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಿನಾಯಿತಿ ಕೋರಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಸಮರ್ಪಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸಕಾಲ. ನಿಮ್ಮ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಕೋರಲು ಹಲವು ಅವಕಾಶಗಳು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿವೆ. ನೀವು ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯವರೇ ನಿಮ್ಮ ಸಂಬಳ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಭತ್ಯೆಗಳ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ, ನಿಮ್ಮ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಕೋರಬಹುದಾದ ಮೊತ್ತದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಕೋರಲು ನೀವು ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆ ಭತ್ಯೆ, ಗೃಹಸಾಲದ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿ, ವಿಮೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಳಿತಾಯ ಪತ್ರ ಮತ್ತಿತರ ಉಳಿತಾಯ ಯೋಜನೆಗಳು, ನಿಮ್ಮ, ನಿಮ್ಮ ಪತ್ನಿ/ಗಂಡ, ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡುವ ಶುಲ್ಕ ಮುಂತಾದವುಗಳ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆ ಭತ್ಯೆ: 
ನೀವು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಕಟ್ಟುವ ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆ, ನಿಮ್ಮ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ವಿನಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಬಾಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ರಸೀದಿಯ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಜತೆಗೆ ಖಾತರಿಯಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ವಾಸದ ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಗೃಹಸಾಲ: 
ನೀವು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಗೃಹಸಾಲದ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿಗೂ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಪಡೆದ ಸಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಬಂದಿತ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನು ವಿಮೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಳಿತಾಯ ಪತ್ರ, ಶಿಕ್ಷಣ ಶುಲ್ಕವಾಗಿ ನೀವು ಪಾವತಿಸಿದ ಹಣದ ರಸೀದಿಯ ಜೆರಾಕ್ಸ್ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ, ಇವುಗಳಿಂದಲೂ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.
ನಿಮ್ಮ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚದ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕೂಡ ಪಾವತಿಸಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಕೋರಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ನಿಮ್ಮ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚದ ಮಿತಿ ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದನ್ನು ಉದ್ಯೋಗದಾತರಿಂದ ಕೇಳಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ.
ಗೃಹಸಾಲದ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿ:
     ಗ್ರಾಹಕ ಗೃಹಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಸಾಲದ ಮರುಪಾವತಿ ವೇಳೆ ಆತ ಪ್ಲೋಟಿಂಗ್ ಇಲ್ಲವೇ ಫಿಕ್ಸೆಡ್ (ನಿಶ್ಚಿತ) ಬಡ್ಡಿದರಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ನೀತಿ, ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಗೃಹಸಾಲದ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿದರವನ್ನು ಆಗಾಗ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪ್ಲೋಟಿಂಗ್ (ಚಲಾವಣೆಯ)ಬಡ್ಡಿದರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ, ಪ್ಲೋಟಿಂಗ್ ದರಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಹಾಗೂ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ನೀತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ದರಗಳು. ಇದು ಗ್ರಾಹಕನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊರೆ ಬೀಳಲು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
     ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೀವು ಮನೆಯೊಂದರ ಖರೀದಿಗಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ೨೦ ಲಕ್ಷ ರೂ. ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೀರಿ ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಶೇ. ೯ರ ಪ್ಲೋಟಿಂಗ್ ಬಡ್ಡಿದರದನ್ವಯ ೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರಿಸುವ ಯೋಜನೆ ನಿಮ್ಮದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ತಿಂಗಳಿಗೆ ೨೦,೦೦೦ ರೂ.ಗಳ ಕಂತು ಕಟ್ಟುತಿದ್ದೀರಿ ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಪ್ಲೋಟಿಂಗ್ ಬಡ್ಡಿದರ ಶೇ. ೧೨ಕ್ಕೆ ಏರಿದರೆ ನೀವು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಸರಿ ಸುಮಾರು ೨೪,೦೦೦ರೂ. ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗಿ ಬರಬಹುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಬಡ್ಡಿದರ ಶೇ. ೭ಕ್ಕೆ ಇಳಿದರೆ, ತಿಂಗಳ ಕಂತು ೧೮,೦೦೦ ರೂ.ಗಳಿಗೆ ಇಳಿಯಬಹುದು.
ಆಗ ಎರಡು ಆಯ್ಕೆಗಳು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ತಿಂಗಳ ಕಂತನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಾಲ ತೀರಿಸುವ ಅವದಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅಂದರೆ ೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಅವದಿಯನ್ನು ೧೬ ಅಥವಾ ೧೭ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಎರಡನೆಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಸಾಲ ತೀರಿಸುವ ಅವದಿಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ತಿಂಗಳ ಕಂತಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಸ್ವ-ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ: 
ಸ್ವ-ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಖರ್ಚುಗಳಿಗೂ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಕೋರಬಹುದು. ಕಚೇರಿ ಬಾಡಿಗೆ, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಸಂಬಳ, ಉದ್ಯೋಗ ನಡೆಸಲು ಬೇಕಾದ ಕಚ್ಚಾ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಛ ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ವೆಚ್ಚಗಳು ವಿನಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ದಾಖಲೆ ಸಮೇತ ಆ ನಷ್ಟವನ್ನೂ ತೋರಿಸಿ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಕೋರಬಹುದು.
ನೇರ ತೆರಿಗೆ ನಿಯಮಾವಳಿ: 
ಮುಂಬರುವ ಬಜೆಟ್ ಅವೇಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ಪಿಎ ಸರಕಾರ ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕೋಡ್ (ನೇರ ತೆರಿಗೆ ನಿಮಾವಳಿ)
ವಿಧೇಯಕವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಪರಿಷ್ಕೃತ ನೇರ ತೆರಿಗೆ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ನಿಯಮಾವಳಿ ರಿಯಾಲ್ಟಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ ಎಂದೇ ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮನೆ ಖರೀದಿಸುವವರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಸರಕಾರದ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತ ಎಂದೇ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಯಮಾವಳಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದರೆ ಸ್ವಂತಕ್ಕಾಗಿ ಮನೆ ಖರೀದಿ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಗೃಹಸಾಲದ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿದರದ ಮೇಲೆ ೧.೫ ಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳವರೆಗೆ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ವಿನಾಯಿತಿ ವಿಮೆ, ಭವಿಷ್ಯ ನಿದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ತೆರಿಗೆದಾರ ಕೋರುವ ಒಟ್ಟಾರೆ ವಿನಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಾದ ೩ ಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳ ಮಿತಿಯೊಳಗೇ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.



ಯುಗಾದಿ, ಹೊಸ ಸಂವತ್ಸರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ


ಶಾಲಿವಾಹನ ಗತಶಕ 1934ನೇ ನಂದನ ನಾಮ ಸಂವತ್ಸರ, ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ, ತಿಥಿ ಪಾಡ್ಯ. 

ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಚಾಗದ ಪ್ರಕಾರ ನೂತನ ಸಂವತ್ಸರದ ಮೊದಲ ದಿನ ಯುಗಾದಿ. ಪ್ರತಿ ವರುಷ ಚೈತ್ರ ಮಾಸ, ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪಾಡ್ಯದ ತಿಥಿಯಂದು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸಡಗರ, ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಸಂತ ಋತು ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಇದೇ ದಿನ. ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿ ಯುಗಾದಿಯ ಆಚರಣೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧ. ಮೊದಲನೆಯದು ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಯುಗಾದಿ, ಎರಡನೆಯದು ಸೌರಮಾನ ಯುಗಾದಿ. ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆಯನ್ನಾಧರಿಸಿ ಆಚರಿಸುವ ಯುಗಾದಿ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಯುಗಾದಿ. ಅಂದರೆ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಮಾಸರೀತ್ಯಾ ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪಾಡ್ಯದಂದು ಯುಗಾದಿ. ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯ ಗತಿ ಆಧರಿಸಿ ಆಚರಿಸುವ ಯುಗಾದಿ ಸೌರಮಾನ ಯುಗಾದಿ. ಅಂದರೆ ಸೌರಮಾನ ಮಾಸರೀತ್ಯಾ ಮೇಷ ರಾಶಿಯ ಮೊದಲ ದಿನ.
ಇದು ಸುಗ್ಗಿ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಬ್ಬ. ಎಲೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರೊಡೆದು ಮರು ಜೀವ ಪಡೆಯುವ ಮರಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ, ನವೋಲ್ಲಾಸ ನೀಡುವ ಕಾಲವಿದು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಚಿಗುರಿನ ಮೋಹಕತೆ ಎಲ್ಲರ ಮನದಲ್ಲಿ, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳಕೆ ಒಡೆಯುವ ಗಳಿಗೆ. ಚೈತ್ರ-ವಸಂತರ ಆಗಮನದ ಈ ಕಾಲ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಒಂಥರಾ ಖುಷಿ, ಕಚಗುಳಿ ನೀಡುವ ಕಾಲ. ಸಡಗರ, ಸಂಭ್ರಮ, ಉಲ್ಲಾಸ ನೀಡುವ ಸಮಯ.

ಪಂಚಾಂಗ ಶ್ರವಣ, ರಾಶಿಫಲದ ಹೂರಣ
ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ತಳಿರು-ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿ, ಮನೆಯ ಮುಂದಿನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ರಂಗೋಲಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆಯೇ ಅಭ್ಯಂಜನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪುಣ್ಯಾಹ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಛರಿಸಿ, ಮಾವಿನೆಲೆಯಿಂದ ಕಳಸದ ನೀರನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ಸಿಂಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ನಲಿಯುವುದು ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ, ನೂತನ ಪಂಚಾಂಗ ಶ್ರವಣ, ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ ಹಂಚುವುದು ಹಬ್ಬದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೂತನ ಪಂಚಾಂಗ ಶ್ರವಣ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಪಂಚಾಗ ಎಂಬುದು ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್. ನೂತನ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನಾವಳಿಗಳು, ಮಳೆ-ಬೆಳೆ ಹೇಗಿದೆ, ರಾಶಿಫಲ, ಮದುವೆ-ಉಪನಯನಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮುಹೂರ್ತಗಳು, ಬೆಳೆ ಧಾರಣೆ ಕುರಿತಾಗಿ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ಭವಿಷ್ಯ ಕುರಿತು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಓದಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾದ ಚರ್ಚೆ-ವಿಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ.

ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ, ಹೋಳಿಗೆ ಖಾದ್ಯ
ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಯುಗಾದಿಯಂದು ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಶತಾಯು: ವಜ್ರದೇಹಾಯ ಸರ್ವ ಸಂಪತ್ಕರಾಯಚ. ಸರ್ವಾರಿಷ್ಟ ವಿನಾಶಾಯ ನಿಂಬಕಂದಳ ಭಕ್ಷಣಂ (ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯ, ಸದೃಢ ಆರೋಗ್ಯ, ಸಕಲ ಸಂಪತ್ತುಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿಯೂ, ಸಕಲ ಅರಿಷ್ಟ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿಯೂ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ ಸೇವನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ)" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಾ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ ತಿನ್ನುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿಯ ಒಬ್ಬಟ್ಟು (ಹೋಳಿಗೆ) ಮಾಡುವುದು ವಿಶೇಷ. ಇದನ್ನೇ ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ "ಪೂರಣಪೋಳಿ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ಬರುವ ಮಾವಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಕೆಲವೆಡೆ ಇದೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಣಿಸೆಹಣ್ಣು, ಬೆಲ್ಲ, ಮಾವಿನಕಾಯಿ, ಉಪ್ಪು, ಮೆಣಸು, ಬೇವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯುಗಾದಿ ಪಚ್ಚಡಿ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ಶ್ರೀಖಂಡ ಮತ್ತು ಪೂರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಕೊಂಕಣಿಗರು ಯುಗಾದಿಯಂದು ಕನಾಂಗಚಿ ಖೀರ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಿಹಿ ಗೆಣಸು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಹಾಲು, ಬೆಲ್ಲ, ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ಪಾಯಸ.

ಬ್ರಹ್ಮಸೃಷ್ಟಿಯ ದಿನವಿದು
ಪುರಾಣಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವಂತೆ, ಮಹಾ ಜಲಪ್ರಳಯದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ ಯುಗಾದಿಯಂದೇ ಲೋಕದ ಸೃಷ್ಟಿ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸಿದನಂತೆ. ಈ ದಿನವೇ ಸೂರ್ಯ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಕಿರಣವನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಹರಿಸಿದ ಎಂಬ ಮಾತೂ ಇದೆ. ಹಿಂದೆ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ, ರಾವಣನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ, ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿ, ಯುಗಾದಿಯ ದಿನದಂದೇ ಪುನ: ರಾಜ್ಯಭಾರ ಆರಂಭಿಸಿದ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಮತ್ಸಾವತಾರ ತಾಳಿದ್ದು ಇದೇ ದಿನ. ಶಾಲಿವಾಹನ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆಯನ್ನು ಇಂದೇ ಆರಂಭಿಸಿದ ಎನ್ನುತ್ತವೆ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪುಟಗಳು. ಮರಾಠಿಗರು ಈ ದಿನವನ್ನು ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತ ದಿನವನ್ನಾಗಿಯೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮರಾಠಿಗರ ಗುಡಿ ಪಾಡ್ವ, ಕೊಂಕಣಿಗರಿಗೆ ಪಾಡ್ವೊ
ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಗೋವಾಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಯುಗಾದಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗುಡಿ ಪಾಡ್ವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಾಡ್ಯಮಿ ದಿವಸ ಗುಡಿಯನ್ನು ಏರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ಕೋಲಿಗೆ ನೂತನ ವಸ್ತ್ರ ಕಟ್ಟಿ, ಹೂವಿನ ಹಾರ ಏರಿಸಿ, "ಗುಡಿ" ಎಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಬಾವುಟ ಹಾರಿಸುವುದರ ಸಂಕೇತ. ಕೇಡನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಈ ದಿನದಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಿಟಕಿಯ ಹೊರಗೆ ನೇತು ಹಾಕಿರುವ ಗುಡಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಗೋವಾದ ಹಿಂದೂ ಕೊಂಕಣಿಗರು ಇದನ್ನು ಸಂವತ್ಸರ ಪಾಡ್ವೊ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಿಂಧಿಗಳು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು "ಚೀತಿ ಚಾಂದ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಿಂಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪೂಜ್ಯ ಸಂತ "ಜುಲೆಲಾಲ್"ನ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನಾಗಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಭಜನೆ, ಮಂಗಳಾರತಿಗಳ ಮೂಲಕ ವರುಣದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮೂಲಕ ನೀರಿನ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಬಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಯುಗಾದಿಯನ್ನು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಮಣ ಹಬ್ಬವನ್ನಾಗಿ ವನ ವರ್ಷ ಸಂವತ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತುಳುವರ "ಬಿಸು",  ಕೇರಳಿಗರ "ವಿಶು"
ಸೌರಮಾನ ಪದ್ಧತಿಯ ಕಾಲಗಣನೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ರಾಜ್ಯದ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು "ವಿಶು" ಹಬ್ಬವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸೌರಮಾನ ಯುಗಾದಿ. "ತುಳುವರ ಬಿಸು". ಏಪ್ರಿಲ್ 14ರಂದು ತುಳುವರು ಸಡಗರ, ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಈ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೆರೆಯ ಕೇರಳ ಅಲ್ಲದೆ, ಪಂಜಾಬ್ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಲವೆಡೆ ವಿಶು ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ತಮಿಳರಿಗೆ ಇದು ಬೈಸಾಕಿ ಅಥವಾ ಪುಥಾಂದು. ಪಂಜಾಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಾಂಗ್ಡಾ ನೃತ್ಯ ಬೈಸಾಕಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಸಿಖ್ಖರ ಸಹೋದರ ಪಂಥ ಖಾಲ್ಸಾ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಈ ದಿನವನ್ನು ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾಪನಾ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುರು ಗೋವಿಂದ ಸಿಂಗ್ ಈ ದಿನವೇ ಖಾಲ್ಸಾ ಪಂಥ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರೆಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ. ಬಂಗಾಳಿಗಳು ಈ ದಿನ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ವಿಶೇಷ ಆರಾಧನೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ದಿನದಿಂದ ಹೊಸ ಲೆಕ್ಕಪಟ್ಟಿ ಬರೆಯುವ ಪರಿಪಾಠ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನೆರೆಯ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಜಾ ದಿನ.

ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರತಿ: 
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ ಕೆಲವೆಡೆ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹಿರಿಯರ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನದ ಹಂಡೆಗೆ ಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ, ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ, ಆ ನೀರಿನಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ನಂತರ ಮೃತಪಟ್ಟ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರ ಪೋಟೊಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುವುದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ರೂಢಿ. ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗೆ ಆರತಿ ಬೆಳಗುವ, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಪುರುಷರು ಅವರಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಕೆಲವೆಡೆ ಇದೆ.

ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಯುಗಾದಿಯ ಆಚರಣೆ: ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಗೋವಾ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.
ಸೌರಮಾನ ಯುಗಾದಿಯ ಆಚರಣೆ: ತಮಿಳುನಾಡು ( ಪುಥಾಂದು/ವರ್ಷ ಪಿರಪ್ಪು /ಬೈಸಾಕಿ). ಕೇರಳ (ವಿಶು). ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (ಪೈಲಾ ಬೈಸಾಕ್/ನವ ವರ್ಷ). ಅಸ್ಸಾಂ (ಗೊರು ಬಿಹು). ಪಂಜಾಬ್ (ಬೈಸಾಕಿ ).ಕಾಶ್ಮೀರ (ನೌ ರೋಝ್).

ಇತರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ಗಳಲ್ಲಿ ನೂತನ ವರ್ಷ
ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್- ಗ್ರಾಗೊಲಿಯನ್ (ಜನವರಿ 1)
ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್ -ಜ್ಯೂಲಿಯನ್ (ಜನವರಿ 1)
ನೇಪಾಳಿ- ನವವರ್ಷ/ ಲೋಸಾರ್ ( ಏಪ್ರಿಲ್ 13/14)
ಚೀನಿ - ಚುಂಜೈ - (ಜನವರಿ 20 ರಿಂದ ಫೆ. 19ರವರೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ)
ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ - ಸಾಂಗ್ಕ್ರಾನ್ (ಏಪ್ರಿಲ್ 13/15)
ಮಾಂಗೋಲಿಯಾ - ತ್ಸಾಗ್ಗಾನ್ ಸಾರ್ (ಫೆ. 3/5)
ಟಿಬೆಟಿಯನ್ - ಲೋಸಾರ್ (ಮಾರ್ಚ್ 5)
ಕೊರಿಯಾ - ಸಿಯೊಲ್ನಾಲ್ (ಫೆ. 3/5)
ಲಾಯೊಸ್ - ಬಿಪಿ ಮಾಯಿ/ಸಾಂಗ್ಕಾನ್ (ಏಪ್ರಿಲ್ 13/14)
ವಿಯೆಟ್ನಾಂ - ಟೆಟ್ ನಗುಯೆನ್ ಡ್ಯಾನ್ (ಫೆಬ್ರವರಿ 3/5)
ಸಿಂಹಳೀಯ - ಅಲುತ್ ಅವುರುದ್ದಾ (ಏಪ್ರಿಲ್ 13/14)
ಇರಾನ್ - ನೌರುಜ್ (ಮಾರ್ಚ್ 21)
ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ - ಹಿಜ್ರಿ (ಮೊಹರಂ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ)
ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ -ಎಂಕುಟಾಟಾಶ್  (ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 11/12)

ಮಲೆನಾಡಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮ ಬಲು ಜೋರು: 
ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಯುಗಾದಿಯ ಸಂಭ್ರಮ ಬಲು ಜೋರು. ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭ ಕೋರುವ ಹಬ್ಬವಿದು. ಕೆಲವರು ಹೊಸ ವರ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪರಿಪಾಠ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸಿ, ಬಂಡಿ ಕಟ್ಟಿ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ವಾರದಿಂದಲೇ ಪೂರ್ವ ತಯಾರಿ ನಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆ, ಕಡಲೆ, ಹೆಸರು, ಅಗಸಿ, ತುಂಬೆ ಹೂಗಿಡ, ಬೇವಿನ ಹರಿ, ಕೆಂಪು ಹೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಕೃತಿದತ್ತವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಎಣ್ಣೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಮನೆಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಅಥವಾ ಸೊಸೆಯಂದಿರಿಂದ ಆರತಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಂತರ ಅವರು ಕೊಟ್ಟ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ , ಶಾವಿಗೆ ತಿನ್ನಬೇಕು. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಬೆಲ್ಲದ ಪಾನಕ, ಬೇಯಿಸಿ ಒಗ್ಗರಣೆ ಮಾಡಿದ ಕಡಲೆಕಾಳನ್ನು ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ತಿನ್ನುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹಿರಿಯರಾದ ಗಂಗಮ್ಮ ಬಾನಪ್ಪನವರ(86). ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಗದ್ದೆ ಅಥವಾ ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಯುಗಾದಿಯಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮಲೆನಾಡಿನ ಕೆಲವೆಡೆ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವರ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆಂದು ಎಣ್ಣೆ ಹೋಳಿಗೆ, ಬೇವು, ಶಾವಿಗೆ, ಅಕ್ಕಿ ಪಾಯಸ ಮಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ.



ಗಡಿ ನಾಡವರ ಗುಡಿ ಪಾಡವಾ
ಕರ್ನಾಟಕ-ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿ ಭಾಗದ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಹು ಭಾಷೆ, ಬಹು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರದೇಶ. ಕನ್ನಡ-ಮರಾಠಿಗರ ಬಾಂಧವ್ಯದ ನೆಲ. ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಭಾವವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಯುಗಾದಿ ಗಡಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಬೆಳಗಾವಿಯವರಿಗೆ ಗುಡಿ ಪಾಡವಾ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಇದು ವರ್ಷದ ಮಹಾ ಹಬ್ಬ. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇದೇ ನಾಂದಿ. ಎಲೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರೊಡೆದು ಮರು ಜೀವ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೊಬಗಿನ ಈ ಹಬ್ಬ ಯುಗದ ಆದಿಯೂ ಹೌದು. ಹಿಂದೂ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನವ ವರ್ಷದ ಆರಂಭ. ಈ ಹಬ್ಬ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಎಲ್ಲರ ಮೊಗದಲ್ಲೂ ನವೋಲ್ಲಾಸ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಚಿಗುರಿನ ಮೋಹಕತೆ ಎಲ್ಲರ ಮನದಲ್ಲಿ, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳಕೆ ಒಡೆಯುವ ಗಳಿಗೆ. ಚೈತ್ರ ವಸಂತರ ನೆನಹೆಂದರೇ ಏನೋ ಒಂಥರಾ ಖುಷಿ, ಕಚಗುಳಿ. ಸಡಗರ- ಸಂಭ್ರಮ-ಉಲ್ಲಾಸಭರಿತ ಸಮಯ.
ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗುಡಿ ಪಾಡವಾ ಎಂತಲೇ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಡಿ ಪಾಡವಾ ಮರಾಠಿಯಿಂದ ಎರವಲಾಗಿ ಬಂದ ಶಬ್ದಗಳು. ಇಲ್ಲಿನ ಕನ್ನಡಿಗರೆಲ್ಲ ಯುಗಾದಿ ಎಂದು ಕರೆದು ಆಚರಿಸಿದರೆ, ಮರಾಠಿಗರು ಗುಡಿ ಪಾಡವಾ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಆಚರಿಸುವುದುಂಟು. ಗುಡಿ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಧ್ವಜ ಎಂದರ್ಥ. ಕೆಲವೊಂದು ಕಡೆ ಇದಕ್ಕೆ ಇಂದ್ರ ಧ್ವಜ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವಾಗ ವಿಜಯ ಪತಾಕೆ ಹಾರಿಸುವಂತೆ ಗುಡಿ ಪಾಡವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಆಚರಿಸುವುದು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಳ್ಳವರು ಹಾಗೂ ಮರಾಠಾ ಸಮುದಾಯದವರು ಮನೆ ಎದುರು ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಉದ್ದವಾದ ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲಿಗೆ ಅರಿಷಿಣ-ಕುಂಕುಮ-ಸುಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಗಂಧ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ತಂಬಿಗೆಯನ್ನು ಕೆಳ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ತಂಬಿಗೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಕುಂಭವೆಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೋಲಿಗೆ ಕೆಲಮುಖ ಮಾಡಿ ಹಾಕುವುದು ವಿಶೇಷ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೂವು ಮೂಡಿದ ಬೇವಿನ ತೊಪ್ಪಲು ಹಾಗೂ ಮಾವಿನ ಎಲೆ, ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ರವಿಕೆ ಬಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಸ್ತಿಕ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕುಂಕುಮ, ಅರಿಷಿಣ, ಸುಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಗಂಧ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಕೋಲನ್ನು ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಲು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಚಿತ್ತಾರಗೊಳಿಸಿ ಹೋಳಿಗೆ, ಬೇವು, ಬೆಲ್ಲದ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧ್ವಜವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಕೆಳಗಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ ಗುಡಿ ಪಾಡವಾದ ವಿಶೇಷ. ಇದನ್ನು ಆಧರಿಸಿಯೇ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಸುಖವೆಂತಲೂ ಕಹಿಯನ್ನು ದುಃಖವೆಂತಲೂ ಸಂಕೇತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇವಿನ ಹೂ, ಒಂದಿಷ್ಟು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬೆಲ್ಲ, ಬದಾಮ, ಒಣ ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಶೇಂಗಾ, ಪುಟಾಣಿಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲದ ಖಾದ್ಯ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೊನ್ನೇರು ಬಂಡಿ ಕಟ್ಟುವರು ಇಲ್ಲಿ
ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಕೃಷಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲು ಬಹು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ರೈತರು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿರುವ ದಿನ ಯುಗಾದಿ. ಅಂದು ಭವಿಷ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ-ಕಹಿ ಯಾವುದೇ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರಲಿ ಸಮಚಿತ್ತದ ಬಾಳ್ವೆಗೆ ನೆರವಾಗಪ್ಪ ದೇವರೇ ಎಂದು ನಾಡೇ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತಹ ಶುಭ  ಸಂದರ್ದಲ್ಲಿ ಹಳೇ ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತದ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಹಸನಾಗಲಿ, ಬಾಳು ಬಂಗಾರವಾಗಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸಿ ಹೊನ್ನೇರು ಕಟ್ಟುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಯುಗಾದಿ ದಿನಂದು ಮಳೆ ಬಂದೇ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅಂದು ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಬೇಕು. ಅನ್ನ ಕೊಡುವ ಭೂಮಿ ತಾಯಿಗೆ ಹಾಕುವ ಗೊಬ್ಬರ ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ಚಿನ್ನ ಅಥವಾ ಹೊನ್ನನ್ನು ಹೇರಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಗಾಡಿ(ಏರು)ಗೆ ಹೊನ್ನೇರು ಎಂದು ಕರೆಯುವ ವಾಡಿಕೆ ಇದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಅಲಕೃಂತ ಐದು ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ತಲಾ ಒಂದು ಗಾಡಿಗೆ ಐದು ಬುಟ್ಟಿ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಹೇರಿಕೊಂಡು ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜಮೀನುಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಗೊಬ್ಬರ ಚೆಲ್ಲುವುದು ರೂಢಿ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡನ ಗಾಡಿ ಮುಂದೆ ಇರಬೇಕು. ಗ್ರಾಮದ ಮುಖಂಡನ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬೆಳೆ ಬಂದರೆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೂ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಲೆಯೂರು ಗುರುಸ್ವಾಮಿ.
ಸುತ್ತೂರಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಗಳ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಾಚೂ ತಪ್ಪದೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಶ್ರೀಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮದ ಹೊನ್ನೇರು ಬಂಡಿಗಳು ಸುತ್ತೂರು ಮಠದಿಂದ ಮಂಗಳವಾದ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಲಾತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರತು ಗದ್ದಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಕೃಷಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಿಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಶಿವರಾತ್ರೀಶ್ವರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳವರ ಗದ್ದುಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ನಾನಾ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ.

ತಪೋಬಲದಿಂದ ಸಿಹಿಯಾದ ಬೇವು
ನಂಬಿದದೂ ಸರಿ, ಬಿಟ್ಟರೂ ಸರಿ. ಐಗಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೇವಿನ ಮರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಯೋಗಿಯ ಮಹಿಮೆ ಇದ್ದರೆ ಕೊರಡು ಕೊನರುವುದು, ಬರಡು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಜೀವಜಲ ಉಕ್ಕುವುದು ಎಂಬಂತೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕಹಿ ಬೇವು ಸಿಹಿ ಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ.
ಅಥಣಿ-ವಿಜಾಪುರ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಐಗಳಿ ಕ್ರಾಸ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮಾಣಿಕ ಪ್ರಭು ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ನಿಂತಿರುವ ಬೇವಿನ ಮರಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಇತಿಹಾಸ ಇದೆ. ಐಗಳಿಯ ಜಂಗಮ ಜ್ಯೋತಿ ಶ್ರೀ ರಾಚೋಟೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಜಮಖಂಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ಕಡಪಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮದ ಜಗದೀಶ್ವರ ಮಠದಿಂದ ಐಗಳಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಶ್ರೀ ರಾಚೋಟೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ಗುಲಗಂಜಿ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ  ಕುಳಿತು ತಪಸ್ಸು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬದಂದು ಬೇವಿನ ಸಸಿ ನೆಟ್ಟರು. ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ಬೇವಿನ ಮರ ಹೆಮ್ಮರವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಲ ಕಹಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬೇವಿನ ಮರ ಹೂವು, ತಪ್ಪಲು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿ ಕಹಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಜನರಿಗೆ ವಿಷ ಜಂತು ಕಚ್ಚಿದಾಗ ಆ ಮರದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿದರೆ ವಿಷ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ.
ತಲೆ ನೋವು, ಕೆಮ್ಮು, ನೆಗಡಿಗೆ ಈ ಬೇವಿನ ಮರದ ತಪ್ಪಲಿನ ಕಷಾಯ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊಳಕಾಲಿನ ನೋವು, ಬೆನ್ನು ನೋವುಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪಲಿನ ರಸ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಸಿದ್ಧಿ ಪುರುಷದ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕಹಿಯು ಸಿಹಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ದುಃಖದ ಲವಲೇಶವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಂತೆ ಬೇವಿನ ಮರ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಯುಗಾದಿಯಂದು ಜೂಜು, ಮರುದಿನ ಮದ್ಯ, ಮಾಂಸದ ಮೋಜು
ಗುಡಿಬಂಡೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯುಗಾದಿಯನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ರಹಾರಗಳಲ್ಲಿನ ಪುರೋಹಿತರು, ಪಂಡಿತರು ಯುಗಾದಿಯಂದು ಸ್ನಾನ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮುಗಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಕುಲದೇವರನ್ನು, ಪಂಚಾಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅಗಲ ಬಾಯಿಯ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಹಾಕಿ, ಮನೆಮಂದಿಯೆಲ್ಲ ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಖ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸರ್ವದೋಷ ಪರಿಹಾರ ಆಗುತ್ತೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ. ಸಂಜೆ ಊರಿನ ಅರಳಿ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಊರಿನವರೆಲ್ಲಾ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಪಂಡಿತರು ಊರಿನ ಜನಕ್ಕೆ ಪಂಚಾಂಗ ಓದಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವರ್ಷಫಲ ಕೇಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಕಡೆ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.
ಯುಗಾದಿಯ ದಿನ ಜೂಜಾಡುವುದೂ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಯುಗಾದಿಯ ಮಾರನೇ ದಿನವನ್ನು ವರ್ಷತೊಡಕು ಎಂದೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅಂದು ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಮಾಂಸದ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮದ್ಯ ಸೇವನೆಯೂ ಈ ವರ್ಷತೊಡಗಿನ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲೊಂದು.


ಯುಗಾದಿಯ ಬಿರು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಪಾನಕ ಆರಾಮದಾಯಕ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸವಿಯಿರಿ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲದ ಪಾನಕ.
ಬೇಕಾಗುವ ಸಾಮಗ್ರಿ:
* ಹುರಿಗಡಲೆ-1 ಕಪ್ 
* ನೀರು
*ಕಲ್ಲು ಸಕ್ಕರೆ - ಸ್ವಲ್ಪ
* ಕರ್ಜೂರ, ಉತ್ತುತ್ತೆ -2-3
*ಉಪ್ಪು - ಚಿಟಿಕೆ
* ನಿಂಬೆ ರಸ - 2 ಚಮಚ
* ಹುಣಿಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ರಸ-ಕಾಲು ಕಪ್ 
* ತುರಿದ ಮಾವಿನ ಕಾಯಿ-ಕಾಲು ಕಪ್ 
* ತುರಿದ ಕೊಬ್ಬರಿ- 2 ಚಮಚ
* ಪುಡಿ ಬೆಲ್ಲ - ಅರ್ಧ ಕಪ್
* ಏಲಕ್ಕಿ ಪುಡಿ - ರುಚಿಗೆ ತಕ್ಕಷ್ಟು
* ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಗೋಡಂಬಿ, ಬಾದಾಮಿ, ಗಸಗಸೆ, ಪಿಸ್ಟಾ ಎಲ್ಲಾ ಸೇರಿ ಅರ್ಧ ಕಪ್

ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ:
ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಾಕಿ. ಅದಕ್ಕೆ ಪುಡಿ ಮಾಡಿದ ಹುರಿಗಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು, ಹುಣಿಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ರಸ, ತುರಿದ ಮಾವಿನ ಕಾಯಿ, ಬೆಲ್ಲ ಪುಡಿ ಸೇರಿಸಿ ಕಲಸಿ. ಇದಕ್ಕೆ ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕರ್ಜೂರ, ಉತ್ತುತ್ತೆ, ಗೋಡಂಬಿ, ಗಸಗಸೆ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಕಲ್ಲು ಸಕ್ಕರೆ, ಕೊಬ್ಬರಿ, ಬಾದಾಮಿ, ಪಿಸ್ಟಾ ಎಲ್ಲಾ ಸೇರಿಸಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಿದ ದ್ರಾವಣ ಸೇರಿಸಿ. ಇದಕ್ಕೆ ನಿಂಬೆ ರಸ, ಉಪ್ಪಿನ ಪುಡಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ. ಇದಕ್ಕೆ ಬೇವಿನ ಕುಡಿ ಹಾಗೂ ಹೂವನ್ನು ಮುರಿದು ಹಾಕಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ. ಈಗ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲದ ಪಾನಕ ಕುಡಿಯಲು ರೆಡಿ. ಇದನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದ ಶಾವಿಗೆ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಸವಿಯಬಹುದು. 


ಯುಗ ಯುಗಾದಿ ಕಳೆದರೂ
ಯುಗಾದಿ ಮರಳಿ ಬರುತಿದೆ
ಹೊಸ ವರುಷಕೆ ಹೊಸ ಹರುಷವ 
ಹೊಸತು ಹೊಸತು ತರುತಿದೆ
ಹೊಂಗೆ ಹೂವ ತೊಂಗಲಲ್ಲಿ ಭೃಂಗದ 
ಸಂಗೀತ ಕೇಳಿ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿ ಬರುತಿದೆ
ಬೇವಿನ ಕಹಿ ಬಾಳಿನಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ
ನಸುಗಂಪು ಸೂಸಿ ಜೀವಕಳೆಯ ತರುತಿದೆ
ವರುಷಕೊಂದು ಹೊಸತು ಜನ್ಮ ಹರುಷಕೊಂದು 
ಹೊಸತು ನೆಲೆಯು ಅಖಿಲ ಜೀವಜಾತಕೆ
ಒಂದೇ ಒಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬಾಲ್ಯ ಒಂದೇ ಹರೆಯ 
ನಮಗದಷ್ಟೇ ಏತಕೆ 
ನಿದ್ದೆಗೊಮ್ಮೆ ನಿತ್ಯ ಮರಣ ಎದ್ದ ಸಲ ನವೀನ ಜನನ
ನಮಗೆ ಏಕೆ ಬಾರದೋ
ಎಲೇ ಸನತ್ಕುಮಾರದೇವ ಎಲೇ ಸಾಹಸಿ ಚಿರಂಜೀವ
ನಿನಗೆ ಲೀಲೆ ಸೇರದೋ
ಯುಗ ಯುಗಾದಿ ಕಳೆದರೂ
ಯುಗಾದಿ ಮರಳಿ ಬರುತಿದೆ
ಹೊಸ ವರುಷಕೆ ಹೊಸ ಹರುಷವ 
ಹೊಸತು ಹೊಸತು ತರುತಿದೆ
ನಮ್ಮನಷ್ಟೇ ಮರೆತಿದೆ.









ಕೆಲ ಸುಂದರ, ಅದ್ಬುತ ಪೋಟೋಗಳು

ಜಮ್ಜಿಬಾರಿನ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಹೋಟೆಲ್
ಮರಳುಗಾಡಿನ ಹೂವುಗಳು
ಕಪದೊಕಿಯದ ಎರೋಸ್ತುದ್
ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ನೋಡಿ
ಪೋಲೆಂಡಿನ ಗ್ಫ್ರಿಪಿನೋ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮರಗಳು
ಹಾಲೆಂಡ್- ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್ ಗಡಿಯ ಒಂದು ನೋಟ
ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಮೀನುಗಳ ವಲಸೆಯ ಒಂದು ನೋಟ
ಎರಡು ಸಮುದ್ರಗಳು ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಾಗರವನ್ನು ಸೇರುವ ಒಂದು ನೋಟ

ಪ್ರತಿಮೆಯೊಂದರ ರಾತ್ರಿ -ಹಗಲಿನ ನೋಟ
ವಿಶ್ವದ 
ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸುತ್ತು ಸಾಗಣೆ (೧೧೭ ಮೀಟರ್).

ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ, ರುದ್ರನ ಮಂಗಳಕರ ರಾತ್ರಿ


ಮಾಘ ಮಾಸ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಶಿವರಾತ್ರಿ, ಶಿವ ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಮಂಗಳಕರ ರಾತ್ರಿ. ಹಗಲು ಉಪವಾಸವಿದ್ದು, ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿ, ಶಿವಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ಶಿವನ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗುವ ಶುಭ ದಿನ. ಈ ದಿನ ಶಿವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ತಾವು ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ, ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆ. ಮದುವೆಯಾಗದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಶಿವಗುಣರೂಪಿಯಾದ ಅನುರೂಪ ಪತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೆ, ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಪತಿಯ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ಸುಖ, ಶಾಂತಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುವುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಆಸ್ತಿಕರದು.


ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಮಹಿಮೆ: 
ಕೈಲಾಸವಾಸಿ ಶಿವನಿಗೆ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ದಿನ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ತನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ತಾನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಸ್ವತ: ಶಿವನೇ ಪಾರ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಅರುಹಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಶಿವಪುರಾಣ. ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ವಿವಾಹ ಮಹೋತ್ಸವದ ದಿನವಿದು ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ. ಹಿಮವಂತನ ಮಗಳು ಪಾರ್ವತಿ ಈ ದಿನದಂದು ರಾತ್ರಿಯಿಡಿ ಶಿವನಾಮ ಪಠಿಸುತ್ತಾ, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಶಿವನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿ, ವಿವಾಹವಾದಳೆಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ. ಶಿವ ರುದ್ರತಾಂಡವನಾಡಿದ ರಾತ್ರಿಯೂ ಇಂದೇ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಸುರರ ನಡುವೆ ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನ ನಡೆದು ವಿಷ ಉದ್ಭವವಾದಾಗ, ಅದನ್ನು ಶಿವ ಕುಡಿದ. ವಿಷ ಗಂಟಲೊಳಗಿಂದ ಇಳಿಯದಂತೆ ಪಾರ್ವತಿ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ತಡೆದಳು ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಶಿವಪುರಾಣದ ಇನ್ನೊಂದು ಮಹಿಮೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಭಕ್ತರು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಎಚ್ಚರವಿದ್ದು, ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗೀರಥನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಇಳೆಗೆ ಇಳಿದು ಬಂದ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಶಿವ ತನ್ನ ಜಡೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಇದರಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾದ ಭಗೀರಥ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಹರಿಸುವಂತೆ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ. ಆತನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಶಿವ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಹರಿಯಬಿಟ್ಟಿದ್ದು ಇದೇ ದಿನ ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಪುರಾಣ. ಲಿಂಗಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಲಿಂಗ ರೂಪಿಯಾಗಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡಿದ ದಿನವಿದು. ಶಿವನ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಹುಡುಕಲು ಹೊರಟ ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ, ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಶಿವ ಲಿಂಗರೂಪಿಯಾಗಿ ದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಎಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ.

ಬೇಡನ ಶಿವಭಕ್ತಿ: 
ಶಿವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಕಥೆಯಿದು. ಹಿಂದೆ ಬೇಡನೊಬ್ಬ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗಾಗಿ ತೆರಳಿದ್ದ. ದಿನವಿಡಿ ಅಲೆದರೂ ಆತನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬೇಟೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಬೇಟೆ ಅರಸಿ ಹೊರಟ ಬೇಡ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲೇ ಅಲೆಯತೊಡಗಿದ. ಅದಾಗಲೇ ಸಂಜೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆತನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯತೊಡಗಿದವು. ಭಯಗ್ರಸ್ತನಾದ ಬೇಡ ಮರವೇರಿದ. ಮನದಲ್ಲೇ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಮರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು ಕೆಳಗಡೆ ಹಾಕತೊಡಗಿದ. ಆ ಎಲೆಗಳು ಅವನಿಗರಿವಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಕೆಳಗಡೆಯಿದ್ದ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಬೀಳತೊಡಗಿದವು. ಕಾಕತಾಳೀಯವೆಂದರೆ ಆತ ಏರಿದ್ದ ಮರ ಬಿಲ್ವಮರವಾಗಿತ್ತು. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಪೂರ್ತಿ ಜಾಗರಣೆಯಿದ್ದು, ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಬೇಡನಿಗೆ ಶಿವ ಅಭಯ ನೀಡಿದ. ಶಿವನೇ ಆತನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಹರಡಿ ಭಕ್ತರು ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಪುಣ್ಯದ ಲವಾಗಿ ಬೇಡ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ಚಿತ್ರಭಾನುವಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಎಂಬುದು ಕಥೆ. ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಭೀಷ್ಮ ಹೇಳಿದನೆಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ.

ಜಾಗರಣೆ, ಹಬ್ಬದ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆ:
ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ, ಗೋಕರ್ಣದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ, ರಾಮೇಶ್ವರದ ರಾಮೇಶ್ವರ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯ, ದೇಶ, ವಿದೇಶಗಳ ಶಿವದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಿಲ್ವಾರ್ಚನೆ, ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ, ಶಿವನಾಮ ಧ್ಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಶಿವದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರಪಠಣದ ಜೊತೆ ಜಾಗರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೇಗನೆ ಏಳುವ ಭಕ್ತರು, ಸ್ವಾನ ಮಾಡಿ, ಶುಚಿರ್ಭೂತರಾಗಿ ಶಿವದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಕೈಲಾಸಯಂತ್ರ ರಚಿಸಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಶಿವನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಗಂಗಾ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ, ಕೃಷ್ಣ, ಕಾವೇರಿ, ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಪುಣ್ಯನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಹಾಲು, ಹಣ್ಣು ಸೇವಿಸಿ ಲಘು ಉಪಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಕೆಲವು ಭಕ್ತರು ದಿನವಿಡಿ ಏನನ್ನೂ ತಿನ್ನದೆ, ನೀರನ್ನೂ ಕುಡಿಯದೆ ಉಪವಾಸ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಭಸ್ಮ ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಬಿಲ್ವಾರ್ಚನೆ ಮೂಲಕ ರುದ್ರ ಪಠಣ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ವಿಶೇಷ.
ಅಭಿಷೇಕಪ್ರಿಯ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ದಿನವಿಡಿ ಹಾಲು, ಜೇನುತುಪ್ಪ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ 3 ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ, ತುಳಸಿ, ಶ್ರೀ ಗಂಧ, ಹಾಲು, ಜೇನುತುಪ್ಪಗಳಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶಿವ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರ "ಓಂ ನಮ: ಶಿವಾಯ", ಹರ ಹರ ಮಹಾದೇವ, ಶಂಭೋ ಶಂಕರ...ಶಿವದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ದನಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ಆಯಾಮಗಳ ರುದ್ರಪಠಣ, ಶಿವರಾತ್ರಿ ಪೂಜೆಯ ವಿಶೇಷ. ಶಿವಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ರುದ್ರ ಹಾಗೂ ಚಮೆಗಳ ಪಠಣ ಶಿವನಿಗೆ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ 6 ಗಂಟೆಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಮುಂಜಾನೆ 6 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ರುದ್ರಪಠಣದ ಮೂಲಕ ಶಿವ ಸ್ತುತಿ, ಜಾಗರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ 3 ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಗೆ ಮಹಾಮಂಗಳಾರತಿ ಆಚರಣೆ ಮೂಲಕ ಜಾಗರಣೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಆಯಾಮದಲ್ಲಿ ಹಾಲು, ಎರಡನೆಯ ಆಯಾಮದಲ್ಲಿ ಮೊಸರು, ಮೂರನೆಯ ಆಯಾಮದಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಆಯಾಮದಲ್ಲಿ ಜೇನುತುಪ್ಪಗಳಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಕೆಲವೆಡೆ ಇದೆ.


ಥಂಡೈ ತೀರ್ಥ ಸೇವನೆ:
ಈ ದಿನ ಭಕ್ತರು ಭಂಗಿ, ಬಾದಾಮಿ ಹಾಗೂ ಹಾಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ "ಥಂಡೈ" ಪಾನೀಯವನ್ನು ವಿರಾಗಿಯಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕೆಲವೆಡೆ ಇದೆ. ಭಕ್ತರು ಈ ದಿನದಂದು ನಟರಾಜ ಪ್ರತಿಮೆ, ಶಿವನ ಮುಖಪುಟ ಹೊಂದಿದ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್, ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಇರುವುದರಿಂದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ನೀಡುವ ವಾಡಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಬದರಿನಾಥ, ಕೈಲಾಸನಾಥ, ಅಮರನಾಥಗಳಿಗೆ ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಇದು ಸುಸಮಯ.



ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ, ಪರಶಿವನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ:
ಸ್ವಯಂಭೂಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಪೂಜೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಪೂಜೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಶಿವಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ 12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನ ಪ್ರತಿರೂಪ. ಆರಿದ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಶುಭಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಎಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ. ಗುಜರಾತ್ನ ಸೋಮನಾಥ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಶೈಲಂನ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ನ ಕೇದಾರನಾಥ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆ ಸಮೀಪದ ಭೀಮಾಶಂಕರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ವಾರಾಣಸಿಯ ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ, ನಾಸಿಕ್ನ ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ನ ವೈದ್ಯನಾಥ, ಗುಜರಾತ್ನ ದ್ವಾರಕೆಯ ನಾಗೇಶ್ವರ, ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಮೇಶ್ವರಂನ ರಾಮೇಶ್ವರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲೋರಾ ಸಮೀಪದ ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರಗಳನ್ನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.



ಗೋಕರ್ಣ, ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಮಹದೇಶ್ವರ, ಮುರ್ಡೇಶ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ:
ದಕ್ಷಿಣದ ಕಾಶಿ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಗೋಕರ್ಣದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರನಿಗೆ ಈ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 9 ದಿನಗಳ ಪರ್ಯಂತ ಪಾಲ್ಕಿ ಉತ್ಸವ, ಯಂತ್ರೋತ್ಸವ, ಸಿಂಹೋತ್ಸವ, ಮಯೂರೋತ್ಸವ, ಜಲನೋತ್ಸವ ಹಾಗೂ 5 ಪುಷ್ಪರಥ ಮತ್ತು 2 ಚಿಕ್ಕ ರಥೋತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯಲಿವೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಮಹಾಕುಂಬಾಭಿಷೇಕ ಪೂರ್ವಕ ಪಂಚಾಮೃತ, ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ, ಮಯೂರ ಯಂತ್ರೋತ್ಸವ, ಜಲನೋತ್ಸವ, ದೀಪೋತ್ಸವ, ಪುಷ್ಪರಥೋತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯಲಿವೆ. ಕೋಲಾರದ ಕೋಟಿ ಲಿಂಗೇಶ್ವರದಲ್ಲಿರುವ 108 ಅಡಿಗಳ ಶಿವಲಿಂಗ, ವಿಶ್ವದ ಬೃಹತ್ ಶಿವಲಿಂಗ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಹಸ್ರಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಎಸ್ಓ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಮಲೆಮಹದೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ಪ್ರಯುಕ್ತ ೆ. 19ರಿಂದ 23ರವರೆಗೆ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಮುರ್ಡೇಶ್ವರ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದೆಲ್ಲೆಡೆಯ ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನದಂದು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಧಾರವಾಡ ಸಮೀಪದ ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರ ಸೋಮೇಶ್ವರದಲ್ಲಿನ ಉದ್ಭವ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರತೀತಿ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದಿರುವ ಆಗಸ್ತ್ಯ ಪುಷ್ಕರಣಿಯ ನೀರಿನಿಂದ ಉದ್ಭವ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ಲೋಪಾಮುದ್ರೆ ಜತೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರಂತೆ. ಮರುದಿನವೇ ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ. ಅಂದು ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥನ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅಷ್ಟು ದೂರ ಒಂದೇ ದಿನ ಕ್ರಮಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂದರಿತ ಲೋಪಾಮುದ್ರೆ ಚಿಂತಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಇದನ್ನರಿತ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಈಶ್ವರ ಲಿಂಗವೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಶಿಗೆ ತೆರಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದವರು ಈ ಉದ್ಭವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಕಾಶಿಗೆ ಹೋದಷ್ಟೇ ಪುಣ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಿಮೆ. ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನವಾದ ಈ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಪಸ್ಸುಗೈದ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿ ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಸ್ಥಳಪುರಾಣ.
ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಕೂಡಲಸಂಗಮದ ಸಂಗಮನಾಥನಿಗೆ ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವ ಕಾರಣ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮುಧೋಳ ತಾಲೂಕಿನ ಮಂಟೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕೆರೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಗಾತ್ರದ ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಶಿವಭಕ್ತರನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಕವಳಾ, ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೊಯಿಡಾ ತಾಲೂಕಿನ ಸುಂದರವಾದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಗುಹೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ದಟ್ಟ ಹಸಿರು, ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ನಾಗಝರಿ ಕಣಿವೆಯ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯ, ನಿಸರ್ಗ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲಾಸದ ತಾಣವಿದು. ಇಂತಹ ಸುಂದರ ಪ್ರಕೃತಿ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕವಳಾಗುಹೆ ಇದ್ದು,  ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಈ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿವಲಿಂಗ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಭಕ್ತರು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಕೃತಾರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಈ ಗುಹೆ ನೋಡಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಗುಹೆಯ ಒಳಗಡೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಂತೆ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಲಿಂಗ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಗಣೇಶ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ನಿಸರ್ಗ ನಿರ್ಮಿತ ಈ ಕವಳಾ ಗುಹೆಯನ್ನು ಒಂದು ದ್ವಾರದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಇನ್ನೊಂದು ದ್ವಾರದಿಂದ  ಹೊರಬರಬಹುದು. ಈ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣ, ಕಾಶಿ, ಗಯಾ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಾರಿಗಳಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಶಿವಭಕ್ತರು.
 ಕವಳಾ ಗುಹೆಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ ಶಿವಲಿಂಗ ದರ್ಶನ ಪಡೆದರೆ ಸಾಲದು. ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಈ ಗುಹೆಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ನೂರಾರು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿದರೆ ಮಾತ್ರ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಈ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕತ್ತಲು ಆವರಿಸಿದ್ದು, ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಮಾತ್ರ ಕೆಪಿಸಿಯವರು ವಿದ್ಯುತ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪರವಾನಿಗೆ ಪಡೆದ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗಷ್ಟೇ ಪ್ರವೇಶ. ಯಾವುದೇ ಊರಿನಿಂದ ಬಂದರೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಣಸೋಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೂಲಕವೇ ಸಾಗುವ ಕಚ್ಚಾ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕು. 
ನದೀಶ್ವರನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ: ಅಂಕೋಲಾ ತಾಲೂಕಿನ ಹಟ್ಟಿಕೇರಿ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರದ ಹಿನ್ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಶಿವಲಿಂಗ ನದೀಶ್ವರ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಶಿವನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 

ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೆಂಪು ಶಿಲೆ ಈಶ್ವರಲಿಂಗ
ಈಶ್ವರ ಲಿಂಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, ಧಾರವಾಡ ತಾಲೂಕಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗ್ರಾಮ ಅಮ್ಮಿನಬಾವಿಯಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಶಿವಲಿಂಗ ಕೆಂಪು ಶಿಲೆಯಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪೀಠ ಮತ್ತು ಪಾನಬಟ್ಟಲು ಕಪ್ಪು ಶಿಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಮೇಲೆ ಇರುವ ಪೃಥ್ವಿ (ವಿಶ್ವದ) ಆಕಾರದ ಶಿವಲಿಂಗ ಮಾತ್ರ ಕೆಂಪು ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಶಿವಲಿಂಗದ ಕಪ್ಪು ಶಿಲೆಯ ಪೀಠದ ಮೇಲಿರುವ ಪಾನಬಟ್ಟಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಈ ಕೆಂಪು ಶಿಲೆಯ ಶಿವಲಿಂಗ ನೇರವಾಗಿರದೆ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ತಗ್ಗಿನಂತಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ವಕ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಶಿಲೆಯ ಈಶ್ವರಲಿಂಗ ದೇಶದ ಇತರೆಡೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಲಿಕ್ಕೆ ಸಿಗದು.
ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಓರ್ವ ಋಷಿ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ. ಆತ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕುಟೀರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಶಿಲೆಯೊಂದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಇದು ದೈವಾಂಶ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸತೊಡಗಿದ. ಋಷಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಿಲೆ ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ನೇರವೇರಿಸುವ ಆರಾಧ್ಯದೈವವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ಅಸಂಖ್ಯ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲು  (ಶಿಲೆ) ಈಶ್ವರನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ "ಕಲ್ಲ್ಮೇಶ್ವರ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಭಕ್ತರದ್ದು. ಮನಸ್ಸಿನ ಇಷ್ಟಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಸಂಚಯನ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಶಿವಲಿಂಗದ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಕಲ್ಪಗಳು ಈಡೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಇಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶ ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ, ಬಿಲ್ವಾರ್ಚನೆ, ವಿಶೇಷ ಅಲಂಕಾರ ಪೂಜೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಜನಾ ಮಂಡಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 


ಅಭಿಷೇಕದ ನೀರಿಗಾಗಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ 70 ಕಿ.ಮೀ. ಪಯಣಿಸುವ ಭಕ್ತರು
ಚಾಮರಾಜನಗರ ತಾಲೂಕಿನ ಹೆಗ್ಗೊಠಾರ ಗ್ರಾಮದ ಆರು ಕುಟುಂಬದವರು ಶಿವರಾತ್ರಿ ಆಚರಿಸೋದು ಬಲು ವಿಶಿಷ್ಟ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲು ಅವರು ಕಪಿಲಾ ನದಿಯಿಂದ ನೀರು ತರುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮೂರಿನಿಂದ ತಾಮ್ರದ ಬಿಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲೇ ನಡೆದು ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಂದಿಗೆ ಹೊತ್ತು ನೀರು ತರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುವ ಹಾದಿಯ ಒಟ್ಟು ದೂರ ಸರಿಸುಮಾರು 70 ಕಿ.ಮೀ.!
ಗ್ರಾಮದ ಕುಳ್ಳಮಾದಯ್ಯನ ಬಸಪ್ಪ, ಕರೇಗಾರ್ ವೀರಪ್ಪನ ಶಿವನಂಜಪ್ಪ, ದೇವನೂರು ಮಾದಯ್ಯನ ಸಿದ್ದಪ್ಪನ ಶಿವಮಲ್ಲಪ್ಪ, ಬುರುಗರಹುಂಡಿ ವೀರಪ್ಪನ ಶಿವಮಲ್ಲಪ್ಪ, ಅಂಗಾರಿಕೆ ಮಾದಪ್ಪನ ಬಸಪ್ಪ, ಹಿಂದಲಹಟ್ಟಿ ಬಸಪ್ಪನ ಗುರುಲಿಂಗಪ್ಪನವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಆರು ಮಂದಿ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ತಲಾತಲಾಂತರದಿಂದ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಹೊತ್ತು ಮೂಡುವ ಮುನ್ನವೇ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ ಮೂಲಕ ಇವರು ನಗರ್ಲೆ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿಯ ಕಪಿಲಾ ನದಿ ತೀರ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಮಡಿ, ಪೂಜೆ ಮುಗಿಸಿ ತಾಮ್ರದ ಬಿಂದಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಪಿಲಾ ನದಿ ನೀರು ಹೊತ್ತು ಊರಿನತ್ತ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಹನಿಯಂಬಳ್ಳಿ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂಗಮ್ಮ ಎಂಬುವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಯಸದ ಊಟದ ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ದೇವನೂರು ಮಠಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿ ಬಿಂದಿಗೆ ಇಳಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೌಲಂದೆ ಮೂಲಕ ಬೆಂಡರವಾಡಿಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಮಂಟಪದ ಬಳಿ ಬಿಂದಿಗೆ ಇಳಿಸಿ ಐದು ನಿಮಿಷ ವಿಶ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮೂರು ಕಡೆ ಮಾತ್ರ ತಲೆಯಿಂದ ಬಿಂದಿಗೆ ಇಳಿಸಲು ಅವಕಾಶ.
ಬೆಂಡರವಾಡಿಯಿಂದ ಹೊರಟು ಮುತ್ತಿಗೆ ಗ್ರಾಮದವರೆಗೆ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಪಣ್ಯದಹುಂಡಿಗೂ ಮೊದಲೇ ಸಿಗುವ ಕಾಲುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಬರಿಗಾಲಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವ ಇವರು ಕಲ್ಲುಮುಳ್ಳು ತುಳಿದೇ ಸಾಗಬೇಕು. ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಂದಿಗೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದ ಜನರು ಹಿರಿಯ ಕಿರಿಯ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಇವರ ಕಾಲಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಈ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಭಿಷೇಕದ ನೀರನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚೊಂಬುಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಶಿವಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಶಿವಮಾಲೆ ಧಾರಣೆ, ನಿರಮುಡಿ ಸಮರ್ಪಣೆ:
ಬೀದರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಮನಾಬಾದ್ ತಾಲೂಕಿನ ಹುಡಗಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಿವಮಾಲೆ ಧಾರಣೆ ವ್ರತ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನೆರೆಯ ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ರತಾಚರಣೆ ಈಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿವಭಕ್ತರ ಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಗೂ 21 ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಈ ಕಠಿಣ ಮಾಲೆ ಧಾರಣೆ ವ್ರತ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಶೈಲದ ಮಂಜುನಾಥನಲ್ಲಿ ನಿರಮುಡಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜನತಾ ನಗರ ಸಮೀಪದ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೊಂಡಿರುವ ಶಿವಮಂದಿರದಲ್ಲಿ 21 ದಿನಗಳ ಶಿವಮಾಲೆ ಧಾರಣೆ ವ್ರತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದಿನವಿಡಿ ಶಿವಧಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದು, ವ್ರತವನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಸ್ನಾನ, ನಂತರ ಮಂತ್ರ ಪಠಣ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ನಡೆಸಿ ಲಾಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಜೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಪೂಜೆ, ಮಂತ್ರ ಪಠಣ ಗೈದು ಉಪಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಆರು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು "ಗಿರಿಜಾ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಹೋತ್ಸವ" ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಭಾವಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ತಾಳಿ-ಕಾಲುಂಗುರವನ್ನಿಟ್ಟು ವಿ ವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹೋತ್ಸವಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹೋತ್ಸವದ ಮರುದಿನ ಶ್ರೀಶೈಲಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮಾಲಾಧಾರಿಗಳು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 21 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಧರಿಸಿದ ಶಿವ ಮಾಲೆಯನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.


ಯಾನಗುಂದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾ ಮಾಣಿಕೇಶ್ವರಿ ದರ್ಶನ
ಸೇಡಂ ತಾಲೂಕಿನ ಯಾನಗುಂದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾ ಮಾಣಿಕೇಶ್ವರಿಯ ದರ್ಶನ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ವಿಶೇಷ. ವರ್ಷವಿಡಿ ಗುಹೆಯೊಳಗಿದ್ದು, ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಮಾತಾ ಮಾಣಿಕೇಶ್ವರಿ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ, ನೆರೆಯ ಆಂಧ್ರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇತರೆಡೆಯಿಂದಲೂ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಿಂದಲೇ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಮಾಣಿಕೇಶ್ವರಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12 ಗಂಟೆಯಿಂದ 2 ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಾದರೂ ದರ್ಶನ ನೀಡಬಹುದು. ಮಾಣಿಕೇಶ್ವರಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ದರ್ಶನ ನೀಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲುಗಡೆ ನಿಂತು ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ನಿತ್ಯ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ಅಮ್ಮ ಯಾವುದೇ ಸಭೆ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಸಾನಿಧ್ಯ ವಹಿಸಿ ಆಶಿರ್ವಚನ ನೀಡಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಮ್ಮನವರ ದರ್ಶನ ಒಂದು ಭಾಗ್ಯ ಎಂದು ಆಸ್ತಿಕರು ನಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಗುಹೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ನೀಡದಿದ್ದರೂ, ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಮಾತೆ ದರ್ಶನ ನೀಡದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಭಕ್ತರು. ವಿಜಾಪುರ ಹೆದ್ರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಸುಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಸ್ಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ.


ಹಿಮಾಚಲದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿ ಶಿವರಾತ್ರಿ, ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಹೈರತ್:
ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮಂಡಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮಂಡಿ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಜಾತ್ರೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ದಿನದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 7 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಈ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 81ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳ ತವರೂರಾದ ಮಂಡಿ ಬಿಯಾಸ್ ನದಿಯ ದಡದ ಮೇಲಿದೆ. ಮಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬರುವ ಸುಮಾರು 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವತೆಗಳ ಸಂಗಮ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. ಇಲ್ಲಿನ ಭೂತನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಬುಂದೇಲ್ ಖಂಡ್ನ ಮಾತಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಅಂಗವಾಗಿ 10 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು. ಒರಿಸ್ಸಾದ ಪುರಿಯಲ್ಲಿನ ಲೋಕನಾಥ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲ್ಕೊತಾದಿಂದ 57 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರವಿರುವ ತಾರಕೇಶ್ವರನಿಗೆ ಭಕ್ತರು ಕಾಲು ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಗಂಗಾ ನೀರನ್ನು ಒಯ್ದು ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವುದು ಶಿವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆಯ ವಿಶೇಷಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಶಿವರಾತ್ರಿ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಗುಜರಾತ್ನ ದಾಮೋದರ್ ಕುಂದ್ ಸಮೀಪ ನಡೆಯುವ ಭಾವನಾಥ ಮಹಾದೇವನ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗಾ ಸಾಧುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. 
ಹೈರತ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಶಿವರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಿಶಿಷ್ಠ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಆಚರಣೆ 21 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಚರಣೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಎರಡು ಮಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರೋಟುಕಾಯಿಯನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಅಮವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಅದನ್ನು ತೆಗೆದು ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ನೇಹಿತರು, ಬಂಧು ಬಾಂಧವರಿಗೆ ಹಂಚುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಪತ್ನಿಗೆ, ಸಹೋದರರಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡುವುದು ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ರೂಢಿ. ಹಬ್ಬದ ಮರುದಿನ ಸಾಗರದ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಆಡುವ "ಹಾರ್" ಆಟ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. ಸೀಯರು ಕಾಣಿಕೆ ಪಡೆಯಲು ಈ ದಿನ ತವರು ಮನೆಗೆ ತೆರಳುವುದು ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. 


ಮಾರಿಷಸ್ನ "ಗಂಗಾ ತಲೊವಾ"ದಲ್ಲಿ ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಭಕ್ತರ ದಂಡು
ಶಿವರಾತ್ರಿ ನೇಪಾಳದ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬ. ಕಠ್ಮಂಡುವಿನ ಪಶುಪತಿನಾಥ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ದಿನ ಮಕ್ಕಳು ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಗ್ಗದ ತಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ವಾಹನ ಚಾಲಕರಿಂದ, ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಂದ ದಕ್ಷಿಣೆ ಪಡೆದು ಶಿವಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಾಡಿಕೆ. ಹಸುಗಳ ಸಗಣಿ ಸುಟ್ಟು ಹವನ ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುವ ಸಾಧುಗಳ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. 
ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕಟಾಸ್ನ ಶಿವದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮಹೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾರಿಷಸ್ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ "ಗಂಗಾ ತಲೊವಾ"ದಲ್ಲಿನ ಉಮಾನಾಥ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬದ ಅಂಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಭಜನೆ, ಪೂಜೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. 108 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪಂಡಿತ್ ಗೊಸಾಯಿನ್ ನೈಪಾಲ್ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಈ ದ್ವೀಪ "ಗಂಗಾ ತಲೊವಾ" ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಡೀ ದ್ವೀಪ ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಸಡಗರ, ಸಂಭ್ರಮಗಳಿಂದ ನಲಿಯುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಬರುವ "ಕನ್ವಾರ್ಸ್" ರಥ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸಮ್ಮೀಳನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಶಿವನಿಗೆ ಬೆಲ್ಲ, ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಲಾಡನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಫಿಜಿಯಲ್ಲಿದೆ.  

ಶಿವನಿಲ್ಲಿ ಅನಾಥ, ಪೂಜೆಯಿಂದ ವಂಚಿತ:
ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನೂರಾರು ಶಿವಾಲಯಗಳಿದ್ದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಶಿವಲಿಂಗಗಳು ಪೂಜೆ ಇಲ್ಲದೇ ಅನಾಥವಾಗಿವೆ. ಕಾಯಕಲ್ಪಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದು ಕೂತಿವೆ. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಭಾಗದ ಬಾದಾಮಿ, ಐಹೊಳೆ, ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು, ಮಹಾಕೂಟಗಳಂಥ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಹಲವು ಶಿವಲಿಂಗಗಳು ಎಣ್ಣೆಬತ್ತಿಗೂ ಗತಿ ಇಲ್ಲದೇ ಬಳಲುತ್ತಿವೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರಾನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯದ ಪೂಜೆಗೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳ ಶಿವಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಮ್ಮೆ ಪೂಜೆ ಕಾಣುವ ಭಾಗ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಬಹುತೇಕ ಶಿವಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಈ ಭಾಗ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಿತ್ಯವೂ ನಿರಂತರ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಿದರೆ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿವ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಳಲು ಶಿವಭಕ್ತರದು.
ಬಾದಾಮಿಯ ಮೇಣದ ಬಸದಿ ಎಂಬ ಗುಹಾಂತರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಗಾತ್ರದ ಶಿವಲಿಂಗವಿದ್ದು, ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಚಪ್ಪಲಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡೇ ಶಿವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಒಳಹೋಗುವ ದು:ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಇದೇ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 3.5 ಇಂಚ್ನ ಅಪರೂಪದ ಶಿವಲಿಂಗವೂ ಇದೆ. 
ಮಹಾಕೂಟದ ಮಹಾಕೂಟೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದು ಅಪರೂಪದ್ದು. ಮಹಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ 25 ಶಿವದೇವಾಲಯಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳ ಹೊರಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 8 ಶಿವಲಿಂಗಗಳು ಅನಾಥವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿವೆ. ಕೆಲವು ಶಿವದೇವಾಲಯಗಳ ಗೊಡೆಗಳು ಭಾಗಶ: ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದಿವೆ. ಮಹಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮುದಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ, ಮಹಾಕೂಟೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಚತುರ್ಮುಖ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಐಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಿದ್ದು, ಶಿವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಲಿಂಗಗಳ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ.