ಭಾನ್ಕುಳಿಗೆ ಬನ್ನಿ, ರಾಮನ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿ

ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠಾಧೀಶ ರಾಘವೇಶ್ವರ ಭಾರತೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಏ. 25ರಿಂದ 4 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭಾನ್ಕುಳಿಯ ರಾಮದೇವ ಮಠದಲ್ಲಿ ಶಂಕರಪಂಚಮೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯಲಿದೆ.

ಗೋಕರ್ಣ ಮಂಡಲಾಧೀಶ್ವರ, ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠದ ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಶ್ವರ ಭಾರತೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಭಾನ್ಕುಳಿ ಮಠ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಸಿದ್ದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಆದಿಗುರು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಸುಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪರಿಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಸಿದ್ಧಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಬಿಳಗಿ ಸೀಮೆಯ ಭಾನ್ಕುಳಿ ಶ್ರೀ ರಾಮದೇವ ಮಠ ಹವ್ಯಕರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.
ನಿಸರ್ಗದ ಸುಂದರ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತಿರುವ ಪರಿವಾರಸಹಿತ ಶ್ರೀರಾಮದೇವರು ಇಲ್ಲಿ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು ಸರ್ವಸಂಗಪರಿತ್ಯಾಗಿಗಳಾದ ಅನೇಕ ಯತಿವರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದು ಇದೊಂದು ಪವಿತ್ರ ತಾಣವಾಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ.
ಶ್ರೀಮಠದ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಾಖಲೆ ದೊರೆಯದಿದ್ದರೂ ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮೀಭೂತರಾದ 9 ಶ್ರೀಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸಮಾಧಿಗಳು ಭಾನ್ಕುಳಿ ಮಠದ ಸುಧೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಒದಗಿಸುವಂತಿದೆ. 13 ಯತಿವರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿ ಜಪ-ತಪ ಅನುಷ್ಠಾನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಕನಿಷ್ಠ ಐದು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಈ ಮಠವು ಹೊಂದಿರಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. 1924ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಭಾರತೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳವರು ಇಲ್ಲಿ ಮಠಾಧೀಶರಾಗಿ ತಪಸ್ಸು, ಅನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಬಂದ ಕುರಿತು ದಾಖಲೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಭಾರತೀಯವರು ಶಿಷ್ಯಪರಿಗ್ರಹ ಮಾಡದೇ 1942ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತರಾದಾಗ ಕೆಲಕಾಲ ಮಠ ಗುರುಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ವಂಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. 1954ರ ಅಮೃತಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾನ್ಕುಳಿ ಮಠ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ, ಗೋಕರ್ಣ ಮಂಡಲಾಧೀಶ್ವರ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಭಾರತೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿದ್ದ ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಭಾನ್ಕುಳಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಗುರು ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಒದಗಿ ಹೊಸ ಶಕೆಯೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂತಾಯಿತು.
ಅಂದಿನ ಈ ಮಹತ್ವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಿರಳಗಿ ಸುಬ್ರಾಯ ಭಟ್ಟರು, ಕೊಳಗಿ ಸುಬ್ರಾಯ ಹೆಗಡೆಯವರು ಕನ್ನಳ್ಳಿ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆಯವರು, ಹೊಸಕೊಪ್ಪ ಗಣೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರು, ದೊಡ್ಮನೆ ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರು, ತಾರಖಂಡ ಸೀತಾರಾಮ ಹೆಗಡೆಯವರು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರನಾಯಕರಾಗಿ ಕೀರ್ತಿ ತಂದಿರುವ ದೊಡ್ಮನೆ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆಯವರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.
ಶಂಕರಭಗವತ್ಪಾದರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 35ನೇ ಪೀಠಾಪತಿಗಳಾದ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಭಾರತೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳವರ ಅನುಗ್ರಹ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಮಠದ ಪ್ರಧಾನ ಕಟ್ಟಡದ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ನೆರವೇರಿತು.
1992ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗಳ ಆದೇಶದಂತೆ ಶ್ರೀರಾಮದೇವರಿಗೆ ನೂತನ ಗರ್ಭಗುಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು. 1997ರಲ್ಲಿ ದೇವತಾಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಶಿಖರ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳವರಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುವಂತಾಯಿತು. ಇಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡ, ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಸಭಾಭವನ ಹೊಂದಿರುವ ಮಠವು ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ, ವಟುಶಿಕ್ಷಣ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಲೆನಾಡು ಗಿಡ್ಡ ತಳಿಯ ಗೋಶಾಲೆಯು ಇಲ್ಲಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿದೆ.


ಕಾಕಣ್ಣಾ, ಎಲ್ಲಿ ಹೋದೆಯಣ್ಣಾ...


ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಾ ಕಾ....ಕಾ....ಎಂದು ಬೊಬ್ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಗೆಗಳು ಮಾಯವಾಗಿವೆ. ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರಲ್ಲಿ ಹಿಂಡು, ಹಿಂಡಾಗಿ ಕಾ...ಕಾ... ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಗಕ್ಕನ ಹಿಂಡು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಾನವ ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಭೂಮಿ ಬರಡು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಾಗೆಗಳ ನಾಶ, ವಲಸೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮೊಬೈಲ್ ಟವರ್ಗಳಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವ ತರಂಗಗಳು ಕೂಡಾ ಕಾಗೆಗಳ ಪಲಾಯನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.
ಕಾಗೆಗಳು ಪಕ್ಷಿ ಸಂತತಿಯ ಕುಲವಾದ ಕೊರ್ವಾಸ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳು. ಅಮೆರಿಕ, ಕೆನಡಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಗೆ ಅನ್ನುವ ಶಬ್ಧವನ್ನು ಅಮೇರಿಕನ್ ಕ್ರೌ ಅಥವಾ ಕಾಗೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೂಗುವಾಗ ಇವುಗಳು ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಧ್ವನಿ ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ. ಗಡಸು ಧ್ವನಿಯ ಕಾ...ಕಾ... ಉಚ್ಛಾರಣೆ ಅದರ ಹಸಿವು ಅಥವಾ ಅದರ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೆದು, ಮಧುರ ಶಬ್ಧಗಳು ತಮ್ಮ ಕರೆಯ ಅಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ.
ಕಾಗೆಗೆ ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಪಾಲ, ಮಹಾಕಾಲನನ್ನು ಕಾಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂ ತತ್ವದ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಗೆಗಳು ಹಿರಿಯರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅವರ ಪರವಾಗಿ ನಾವು ನೀಡುವ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಬಲಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹಿಂದೂಗಳು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಅನ್ನಾಹಾರವನ್ನು ಶ್ರಾದ್ಧದ ದಿನ ಕಾಗೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಕಾಗೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಪರಿಸರ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಮನೆಯ ಸುತ್ತ ಚೆಲ್ಲಿದ ಅನ್ನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸತ್ತು ಹೋದ ಇಲಿಯ ದೇಹವನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡುವ ಇವುಗಳ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ಇಂದಿನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾಗೆಗಳು ಎಲ್ಲೋ ಮಾಯವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಪೇಟೆ, ಹಳ್ಳಿ, ಓಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾ...ಕಾ.... ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ಕೂಗು ಈಗ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.



ಅಪ್ಪೆ ದರ ದುಪ್ಪಟ್ಟು


ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಪ್ರಿಯ ಹವ್ಯಕರಿಗೆ ಕಹಿ ಸಿದ್ದಿ. ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದಿಂದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗೆ ಬಳಸುವ ಮಾವಿನ ಮಿಡಿಗೆ ಬರ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು, ಈ ಬಾರಿ ಊಟಕ್ಕೂ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮಿಡಿ ಸಿಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ.
ಮಲೆನಾಡು, ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪೆ, ಜೀರಿಗೆ ವಾಸನೆಯ ಮಾವಿನ ಮಿಡಿಯ ಬೆಳೆ ಇಳುವರಿ ಕುಂಠಿತವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಾರಿ ಹುಳಿಮಾವಿಗೆ ‘ಬರ’ ಬಂದಿದೆ. ಶಿರಸಿ ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಡಿ ಮಾವು ಅಥವಾ ಹುಳಿ ಮಾವಿನ ಮರಗಳಿಂದ ಎಳೆ ಮಾವಿನ ಕಾಯಿ ಮಿಡಿಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ದು ಊಟದ ಮೊದಲ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿ ತಯಾರಿಕೆ ನಡೆಸುವವರಿಗೆ ಈ ಬಾರಿ ಮಿಡಿ ಮಾವಿನ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಮಾವಿನ ಮಿಡಿ ಕೊಯ್ಯುವ, ಅದನ್ನು ಉಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಕೆಡದಂತೆ ಚಿಟ್ಟು ಹಾಕುವ, ಬಳಿಕ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ತಯಾರಿಸುವ ಸಂಭ್ರಮ ಕಳೆಗುಂದಿದೆ. ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹುಳಿ ಮಾವಿನ ಮರಗಳಿದ್ದು, ಒಂದೊಂದು ಊರಿನಲ್ಲಿನ ಮಿಡಿ ಮಾವುಗಳು ಒಂದೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.ಈ ಬಾರಿ ಎಲ್ಲ ಮರಗಳೂ ಚಿಗುರಿ ನಿಂತಿದ್ದು, ಸಲು ಕಚ್ಚದೇ ಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ, ಮನೆಯೊಡತಿಗೆ ನಿರಾಸೆ ಉಂಟು ಮಾಡಿದೆ.

ಅನಂತ ಭಟ್ಟನ ಅಪ್ಪೆ, ಹೊಳೆಸಾಲ ಅಪ್ಪೆ, ಕರ್ಪೂರ ಅಪ್ಪೆ, ನಾರ್ಲ ಅಪ್ಪೆ, ಕಂಚಿಹುಳಿ ಅಪ್ಪೆ, ಕುಂಬಳಗಜ್ಜಿಕಾಯಿ, ಮಾಳಂಜಿ ಅಪ್ಪೆ, ಕಾರೇಮನೆ ಅಪ್ಪೆ, ಬಾವಾಜಿ ಅಪ್ಪೆ, ಲಿಂಬು ಅಪ್ಪೆ, ಗುಂಡಪ್ಪೆ, ವೆಂಕಪ್ಪೆ, ಗಿಳಿಸುಂಡಿ ಅಪ್ಪೆ, ಹಳದೋಟ ಅಪ್ಪೆ, ಸೋಮನಳ್ಳಿ ಅಪ್ಪೆ, ಕೆಶನಿಮನೆ ಅಪ್ಪೆ, ಕರಿ ಅಪ್ಪೆ, ಬಿಳೆ ಅಪ್ಪೆ, ಗೆಣಸಿನಕುಣಿ ಅಪ್ಪೆ, ಮಟ್ಟಿನಮನೆ ಅಪ್ಪೆ, ನಾಗರಮನೆ ಅಪ್ಪೆ, ಸಾಗರ ಅಪ್ಪೆ, ಆನಂದಪುರ ಅಪ್ಪೆ, ದಂಟಕಲ್ ಅಪ್ಪೆ, ಜೀರಿಗೆ ಮಿಡಿ... ಹೀಗೆ ನೂರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ತಳಿ ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಹವಾಮಾನ ವತ್ಯಾಸದಿಂದ ಮಾವಿನ ಕಸ ಬಾರದೇ ಎಲೆಗಳು ಚಿಗುರಿವೆ.
ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಎರಡು, ಎರಡೂವರೆ ಸಾವಿರ ಮಿಡಿ ಮಾವು ಬಿಡುವ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಾರಿ ಎರಡನೂರು ಮಿಡಿಗಳೂ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಡಿ ಮಾವಿನ ದರ ಗಗನಕ್ಕೇರಿದೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 1 ಮಿಡಿ ಮಾವಿಗೆ 1 ರೂ. ಇತ್ತು. ಈ ವರ್ಷ ಅದೇ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಿಡಿಗೆ 3 ರೂ. ಆಗಿದೆ. ಜೀರಿಗೆ ವಾಸನೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮಿಡಿ ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ರೂ. ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಗೋವಾದ ಕನ್ನಡ ಮಕ್ಕಳ ಗೋಳಿದು


ಕೊಂಕಣಿ, ಮರಾಠಿ, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವೆಡೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಕಲರವ ಇದೆ. ವಾಸ್ಕೋದ ಜುವಾರಿ ನಗರ, ಬೈನಾ, ಪಣಜಿಯ ಪರವರಿಯಂ ಮುಂತಾದೆಡೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕನ್ನಡ ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡಿವೆ. ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಗೋವಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಆಸರೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಮಾತೃಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಇವರ ಆಸೆ. ಹಾಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಇವರ ಮಕ್ಕಳು ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯಬೇಕಿದ್ದರೆ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೇ ಬರಬೇಕು. ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಪರೀಕ್ಷೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯವಿರುವ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮಕ್ಕಳು ಮಾತೃಭಾಷಾ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಬಾರದು ಎನ್ನುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಳಿದಾಸ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ 16 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1ರಿಂದ 10ನೇ ತರಗತಿವರೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಶಾಲೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಓದುತ್ತಾರೆ. 1ರಿಂದ 9ನೇ ತರಗತಿವರೆಗಿನ ಮಕ್ಕಳು ಗೋವಾದಲ್ಲಿಯೇ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಎಸ್ಸೆಸ್ಸೆಲ್ಸಿ ಬೋರ್ಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಬರೆಯಬೇಕು. ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯಲು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೇ ಬರಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಕಾರವಾರ ತಾಲೂಕಿನ ಉಳಗಾದ ಶಿವಾಜಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ 13 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳ ಪರಿಪಾಟಲು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರದ ಜೊತೆ ಈ ಮಕ್ಕಳು ಪುಸ್ತಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾಲಕರು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೀಗ ಸರಕಾರವೇ ನೇರವಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಪುಸ್ತಕ ವಿತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪುಸ್ತಕ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಇವರ ಮಾತೃಪ್ರೇಮ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದು ಮಕ್ಕಳು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಿಂದ 5 ಮತ್ತು 8ನೇ ತರಗತಿಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಾಗಿ ಸರಕಾರ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಮಸ್ಯೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿದೆ.
ಕನ್ನಡದ ಬಗ್ಗೆ ಉದ್ದುದ್ದ ಮಾತಾಡುವ, ಕನ್ನಡ ಬೆಳೆಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುವ ಮಂದಿ, ಸರಕಾರ ಇವರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಬಹುದೇ?. ಇಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆಗಳಿಗೂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲಾಗದೇ?. ಇಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಗೋವಾದಲ್ಲಿಯೂ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತೆರೆಯುವುದೇ? ಕಾದು ನೋಡೋಣ.




ತುಳುವರ ಬಿಸುಪರ್ವ ಇಂದು

   ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಬಿನ್ನಾಣದೊಂದಿಗೆ ಕಾಲ ನಿಯಾಮಕ ಸೂರ್ಯ ಮೇಷ ರಾಶಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹೊಸ ಕ್ರಮಣ ಆರಂಭಿಸುವ ಪರ್ವ ಕಾಲ ‘ಸೌರಯುಗಾದಿ’. ಗೌಜಿ - ಗದ್ದಲಗಳಿಲ್ಲದ, ಸಂಭ್ರಮದ ವಿಧಿಯಾಚರಣೆಗಳಿಲ್ಲದ ‘ಇಗಾದಿ’ ಸೌರಮಾನಿಗಳಿಗೆ ‘ವರ್ಷಾರಂಭ’. ಕೃಷಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಜೀವನ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ಮಣ್ಣಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ದಿನ. ಸೌರಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ತುಳುವರ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು ‘ಪಗ್ಗು’. ಪಗ್ಗು ತಿಂಗಳ ಹದಿನೆಂಟು ಅಥವಾ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೃಷಿಕನಿಗೆ ಸೌರ ಯುಗಾದಿಯಂದು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ನಿಷ್ಠೆ ಈ ದಿನದ ಆಚರಣೆ. ‘ವಿಷು’ ಎಂಬುದು ‘ಸೌರಯುಗಾದಿ’. ಇದು ತುಳುವರಲ್ಲಿ ‘ಬಿಸು’ ಆಯಿತು. ಈ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ತುಳುನಾಡಿನತ್ತ ಗಮನಿಸಿದರೆ ನಾಲ್ಕೈದು ವಿಧದ ಸೌರ ಯುಗಾದಿಯ ಆಚರಣಾ ವೈವಿಧ್ಯವಿದೆ.ಾತ್ರೆ-ನೇಮಗಳ ಸಹಿತ ಶುಭ ಶೋಭನಾದಿಗಳ ಗುಂಗಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಕೃಷಿಗೆ ತೊಡಗು ಎಂಬ ಆಶಯವೂ ‘ಸೌರಯುಗಾದಿ’ಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೊಸ ವರ್ಷಾರಂಭವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಶುಭ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆಯೂ ಸೌರಯುಗಾದಿಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಜೀವನ ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ನಡೆಯಲಿ ಎಂಬ ಹರಕೆಯೊಂದಿಗೆ ‘ಕಣಿ’ ದರ್ಶನ. ಈ ಮೂಲಕ ನೂತನ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ದಿನ ಮಂಗಲದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ‘ಕಣಿ’ಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಹಲವೆಡೆ ಪ್ರಧಾನ ವಿಧಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ‘ಕಣಿ’ ಎಂಬುದು ಹಣ್ಣು, ಕಾಯಿ, ಅಕ್ಕಿ, ಕನ್ನಡಿ, ಚಿನ್ನಾಭರಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂಗಳ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಜೋಡಿಸಿಟ್ಟು ಯುಗಾದಿಯಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎದ್ದೊಡನೆ ನೋಡುವ ಮಂಗಲದ್ರವ್ಯ ದರ್ಶನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ‘ಕಣಿ’ಯಿಂದ ಶುಭಫಲ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. ‘ಕಣಿ’ಯೊಂದಿಗೆ ಅಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ‘ತಾಳೆಗರಿ’ಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಇಡುವ ಕ್ರಮವಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಂಚಾಂಗ (ಹೊಸ)ವನ್ನು ಇಡುವುದು ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ.
ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ದೈವಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ ಆಚರಣೆಯಾಗುವ ಕ್ರಮವೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ತುಳುನಾಡಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವೈವಿಧ್ಯದಿಂದ ನಡೆಯುವ ‘ಇಗಾದಿ’ ಅಥವಾ ‘ಯುಗಾದಿ’ ‘ವಿಷು’ ಎಂದಾಗಿ ‘ಬಿಸು’ವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಷದ ಮಳೆ ಹೇಗೆ ಎಂದು ಪಂಚಾಂಗ ವಿವರಿಸುವ ‘ಯುಗಾದಿಫಲ’ವು ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಬಣ್ಣದ ಧಾನ್ಯಗಳ ಬೆಳೆ ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆದೀತು ಎಂಬ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಕುತೂಹಲವು ರೈತನದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ‘ಕಪ್ಪುಗು ಎಡ್ಡೆನಾ, ಬೊಲ್ದುಗು ಎಡ್ಡೆನಾ’ (ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಧಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಅಕ್ಕಿಯಾಗುವ ಭತ್ತದ ತಳಿ ಆದೀತೋ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದವು ಆದೀತೊ ಅಥವಾ ಯಾವುದು ಒಳ್ಳೆಯದಾದೀತು) ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ‘ಕಜೆಬಿದೆ’ ಅಥವಾ ‘ಮಡಿಬಿದೆ’ಯನ್ನು ‘ಕೈಬಿತ್ತ್’ ಪಾಡುನಿ ಎಂಬ ಯುಗಾದಿಯಂದು ನಡೆಸಲಾಗುವ ಕೃಷಿ ಆರಂಭದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹಿರಿಯರು.
ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಬೆನ್ನಿಬುಡ್ಪುನಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಪುನಿ’ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಯಗಾದಿ ನಿಗದಿತ ದಿನವಾಗಿತ್ತು. ಕೃಷಿ ಆರಂಭವೇ ಇಲ್ಲಿಂದ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ. ಭೂ ಒಡೆತನ ಉಳುವವನದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಭೂ ಒಡೆಯನಿಗೆ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಅಥವಾ ಹೊಸ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ‘ಬುಳೆಪು ಕಾಣಿಕೆ’ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಅಪ್ಪಣೆ ಕೇಳುವ ಕ್ರಮವಿತ್ತು. ಈ ಆಚರಣೆಯ ಕುರುಹಾಗಿ ಊರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಈ ಕಾಣಿಕೆ ಸಂದಾಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಂದಿಗೂ ಕೆಲವೆಡೆ ಇದೆ.
ಹಳೆಯ ಕಹಿಯನ್ನು ಮರೆತು ಮುಂದೆ ಅಡಿ ಇಡುವ ಸಂಭ್ರಮದ ನಡುವೆಯೂ ‘ಬಾಗುವ’ (ನಮಸ್ಕರಿಸುವ) ಸಂದೇಶವಿದೆ. ಇದರಂಗವಾಗಿ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಕಿರಿಯರು ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಮಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲಸದಾಳುಗಳಿಗೆ ಹೊಸಬಟ್ಟೆ ಕೊಡುವ ಕ್ರಮವು ‘ಇಗಾದಿ’ಯಂದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಗಾದಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ ‘ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟುನಿ’ ಒಂದು ಜನಪದ ಆಟವಾಗಿ, ‘ಬಿಸುತ ಕಟ್ಟ’ ಎಂಬ ಕೋಳಿ ಅಂಕವೂ ‘ಬಿಸು’ ಅಂಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದಿದೆ.



ರಾಮೋತ್ಸವ, ಮರ್ಯಾದಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಶ್ರೀರಾಮನ ಜನ್ಮೋತ್ಸವ

ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಚೈತ್ರ ನವರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ವಸಂತೋತ್ಸವ 9 ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬ. ಶ್ರೀರಾಮ ನವರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ರಾಮೋತ್ಸವ ಎಂದೇ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಪಾಡ್ಯ ಯುಗಾದಿಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ರಾಮನವಮಿಯಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರಾಮನವಮಿ, ಆದರ್ಶ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ಜನುಮದಿನ.
ಶ್ರೀರಾಮನ ಅವತಾರ, ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ದಶಾವತಾರಗಳ ಪೈಕಿ 7ನೆಯದು ಎನ್ನುತ್ತವೆ ಪುರಾಣ ಗ್ರಂಥಗಳು. ರಘುವಂಶದ ರಾಜ ದಶರಥನಿಗೆ ಮೂವರು ಪತ್ನಿಯರಿದ್ದರೂ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಠಿಯಾಗ ಮಾಡುವಂತೆ ಋಷಿ ವಸಿಷ್ಠರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ರಾಜ ಯಾಗ ಮಾಡಿದ. ಯಾಗದಿಂದ ಸಂಪ್ರೀತನಾದ ಸೂರ್ಯದೇವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಪಾಯಸವನ್ನು ಪ್ರಸಾದವನ್ನಾಗಿ ನೀಡಿದ. ಈ ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದಶರಥನ ಮಡದಿಯರು ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು. ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮ ಜನಿಸಿದ. ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ನವಮಿಯಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ  ಶ್ರೀರಾಮನ ಜನನವಾಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತದೆ ರಾಮಾಯಣ. ಹಾಗಾಗಿ, ರಾಮನ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನಾಗಿ ರಾಮನವಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ.
ರಾಮ ಬೆಳಕಿನ, ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ರಾಮನ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರ 'ರಾ'ಗೂ ಸೂರ್ಯನಿಗೂ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ರಾಮ ಎಂಬ ಪದ ಸೂರ್ಯನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ರೂಪ ಎನ್ನುವ ಮಾತಿದೆ. ರಾಮನ ವಂಶ ಸೂರ್ಯವಂಶ ಅಂದರೆ ರಘುವಂಶ ಎಂಬುದು ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ. ಕಾಕತಾಳೀಯವೆಂಬಂತೆ ಸೂರ್ಯ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದತ್ತ ತನ್ನ ಚಲನೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ಫಲವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ರಾಮೋತ್ಸವ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 'ರಾ' ಅಕ್ಷರ ಬೆಳಕು ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪುರಾತನ ಈಜೀಪ್ತಿಯನ್ನರು ಸೂರ್ಯನನ್ನು 'ಅಮೋನ್ ರಾ' ಅಥವಾ 'ರಾ' ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಲ್ಯಾಟಿನ್ನಲ್ಲಿ 'ರಾ' ಎಂಬುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಪದ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ನಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯನ್ಸ್, ರೇ, ರೇಡಿಯಂ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಎಂಬರ್ಥ ನೀಡುತ್ತವೆ. 'ರಾಬಿ' ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ.
 
ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಸಡಗರ, ಸಂಭ್ರಮ:
ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ತಳಿರು-ತೋರಣಗಳಿಂದ ಶೃಂಗರಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಬೆಳಗ್ಗೆಯೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದೇವರ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ, ಕಿರಿಯರು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಕೋಸಂಬರಿ ಪಾನಕಗಳನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ವಿತರಿಸುವುದು ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಕೆಲವೆಡೆ ಹೋಳಿಗೆ, ಗುಳಪಾಟಿಗಳನ್ನೂ ಖಾದ್ಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. 
ರಾಮಭಕ್ತರಿಗಿದು ಪರ್ವಕಾಲ. ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ 'ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ'ದ ಪಠಣ, ರಾಮ ನಾಮ ಜಪ, ರಾಮನ ಕುರಿತಾದ ಭಜನೆ, ಪೂಜೆಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಮನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನವಮಿಯಂದು ಶ್ರೀರಾಮನ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ತೆರಳುವ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಕೃತಾರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ರಾಮ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹಾಗೂ ರಾಮಭಕ್ತ ಹನುಮನ ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆಯೂ ಜರುಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀರಾಮ ಜನಿಸಿದನೆನ್ನಲಾದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ಭಕ್ತರ ಸಡಗರ, ಸಂಭ್ರಮ ಎಲ್ಲೆ ಮೀರಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪವಿತ್ರ ಸರಯೂ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರು, ಶ್ರೀರಾಮನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಪುನೀತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಂಧ್ರದ ಭದ್ರಾಚಲಂನಲ್ಲಿ ರಾಮನವಮಿಯಂದು ನಡೆಯುವ 'ಸೀತಾಕಲ್ಯಾಣ ಉತ್ಸವ' ಜಗದ್ವಿಖ್ಯಾತ. ರಾಮ-ಸೀತೆಯರ ವಿವಾಹ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ನಿಮಿತ್ತ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಮಿಥಿಲಾ ಹಾಗೂ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 'ಸೀತಾಕಲ್ಯಾಣ ಮಹೋತ್ಸವ' ಜರುಗುವುದು ವಿವಾಹ ಪಂಚಮಿಯಂದು. ಅಂದರೆ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿಯಂದು. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ ಸೀತಾ-ರಾಮರ ವಿವಾಹ ನಡೆದುದು ವಿವಾಹ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಎಂಬುದು ಇದಕ್ಕೆ ಆಧಾರ.

ರಜಪೂತರಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪೂಜೆ:
ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧ ರಾಮ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಕುರುಹಾಗಿ ರಜಪೂತರು ರಾಮನವಮಿಯಂದು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳ ಪೂಜೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚೈತ್ರ ನವರಾತ್ರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ದೇವಿಯ ವಿಶೇಷ ಆರಾಧನೆ ಕೂಡ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಂಗ್ರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನವಮಿ ದಿನ 'ರಾಲಿ ಮೇಳ' ಅಥವಾ 'ರಾಲಿ-ಕಾ-ಮೇಳ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ 'ರಾಲಿ' ಪ್ರತಿಮೆ ತಯಾರಿಸಿ, ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮದುವೆಯಾಗದ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಅನುರೂಪ ವರನಿಗಾಗಿ ರಾಮನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಜ್ಜಯಿನಿ, ರಾಮೇಶ್ವರದ ರಾಮನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಈ ದಿನ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಿಹಾರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಸತ್ಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಮೈಸೂರಿನ ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಹುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಓಕುಳಿಯಾಟ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ 9 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಿದ್ದು, ರಾಮನವಮಿ ಉತ್ಸವದ ಒಂದೊಂದು ದಿನ ಒಂದೊಂದು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರು ಪೂಜೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಊರಿನಾಚೆ 2 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರವಿರುವ ನದಿಯಿಂದ ನಾಲ್ವರು ಬಾಲಕರು ಮಡಿ ನೀರು ತರುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ರಾಮ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹಾಗೂ ಹನುಮನ ವೇಷ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಊರಿನ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರಾಮನವಮಿ ಪ್ರಯುಕ್ತ ನಾಡಿನ ವಿವಿಧೆಡೆ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವಗಳು ಜರುಗುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆಯ ಕೋಟೆ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆಯುವ 'ರಾಮನವಮಿ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವ' ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ರಸದೂಟವಿದ್ದಂತೆ. ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದು ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದರಿಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಕೇತ.
ಆದರ್ಶ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಎಂದೇ ಬಿಂಬಿತನಾಗಿರುವ ಶ್ರೀರಾಮ, ಏಕಪತ್ನಿ ವ್ರತಸ್ಥ. ಪಿತೃವಾಕ್ಯ ಪರಿಪಾಲಕ. ತಂದೆಯ ವಚನ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಒಲಿದು ಬಂದಿದ್ದ ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ತೊರೆದು, ವನವಾಸಗೈದ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಪತ್ನಿಯ ಶೀಲದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪನಿಂದೆ ಕೇಳಿ ಬಂದಾಗ ಕೈಹಿಡಿದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ತುಂಬು ಗರ್ಭಿಣಿಯಿದ್ದಾಗಲೇ ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಮಾನವಂತ. ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಪರಿಪಾಲಿಸಿದ ರಾಜಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲಕ. ಮಾನವೀಯ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ನಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆತನ ಆದರ್ಶ ಅನುಕರಣೀಯ.


ಸುಖ, ಸಂಪತ್ತು, ನೆಮ್ಮದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ರಾಮರಾಜ್ಯ ಧರ್ಮದ ಬೀಡಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುತ್ತದೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ವಿರಚಿತ ರಾಮಾಯಣ ಗ್ರಂಥ. ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿ ಕೂಡ ರಾಮರಾಜ್ಯದ ಕನಸು ಕಂಡಿದ್ದರು. ಶಾಂತಿ, ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿದ್ದರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯ ರಾಮರಾಜ್ಯದ ಕನಸು ನನಸಾಗಲಿ, ನಾಡು ಸುಭೀಕ್ಷವಾಗಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸೋಣ.