ಸಿರಿವಂತೆ ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕಿದೆ 118 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ

ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಾಗರದಿಂದ ಐದು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 206ರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ ಸಿರಿವಂತೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುತ್ತಲಿನ ಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮಹಾರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೆ 118 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದಂತೆ ಈ ಬಾರಿಯೂ ವೈಶಾಖ ಬಹುಳ ತೃತೀಯ ದಿನವಾದ ಶನಿವಾರ ಮಹಾರಥೋತ್ಸವ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯಿತು. ದೇವಾಲಯ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆಯಾಗಿರುವುದು ಈ ಬಾರಿಯ ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಹೊನ್ನ ಕಳಶವಿಟ್ಟಂತಿತ್ತು. ಹೊಸನಗರ ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರಮಠದ ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಶ್ವರ ಭಾರತೀ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಮೇ 12ರಂದು ತ್ರಿಪುರಾಂತಕ ದೇವರ ನೂತನ ಬಿಂಬ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಾಲಯ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ನಿಮಿತ್ತ ವಾರ ಕಾಲ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದವು.
ಸಾಗರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಐಸೀಮೆ, ಇಕ್ಕೇರಿ ಸೀಮೆಗಳಂತೆ ಸಿರಿವಂತೆ ಸೀಮೆ ಕೂಡ ಒಂದು. ಸಿರಿವಂತೆಯ ಶ್ರೀ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಸೀಮೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಸಿರಿವಂತೆ ಸೀಮೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ಟಿಸರ, ಖಂಡಿಕಾ, ಹುಳೇಗಾರು, ಕುಗ್ವೆ, ಕೈತೋಟ, ಸಸರವಳ್ಳಿ, ಸಾಲೆಕೊಪ್ಪ, ಕೋಗೋಡು ಸೇರಿದಂತೆ 20-25 ಹಳ್ಳಿಗಳಿವೆ. ಸೀಮೆಯ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯವರು ಮಹಾರಥೋತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡೂವರೆ ಕೆ.ಜಿ.ರಾಶಿ ಇಡಿ ಅಡಿಕೆಯನ್ನು ವರಾಡವಾಗಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ ದೇವರ ರಥ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹಲಸಿನಘಟ್ಟದ ಒಕ್ಕಲಿಗರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಯಜಮಾನಿಕೆ, ಬಾಸಿಂಗ ಕಟ್ಟುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಉಗ್ರಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸೀಮೆಯ ಒಂದೊಂದು ಮನೆತನದವರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಕೊನೆಯ ಆರು ದಿನ ನಡೆಯುವ ಅನ್ನಸಂತರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಆರು ಕುಟುಂಬಗಳ ಜನರು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ವಾರಸ್ಯವೆಂದರೆ ರಥ ಎಳೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಥದ ಎಡಗಡೆಯ ಚಕ್ರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸಿರಿವಂತೆ ಊರಿನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರದು. ಬಲಗಡೆ ಗಾಲಿ ಹಲಸಿನಘಟ್ಟದ ನಾಗರಿಕರ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಎರಡು ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ರಥೋತ್ಸವವನ್ನು ಸಾಂಗವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಸಿರಿವಂತೆ ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟತೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾಸಂಕಲ್ಪ ನಡೆದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೆಲ್ಲ ಸಂಪನ್ನಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಇಡೀ ಸೀಮೆಯ ಯಾವುದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ನಡೆಸುವ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಮದುವೆ, ಚೌಲ, ಉಪನಯನಗಳೆಲ್ಲ ರಥೋತ್ಸವದ ನಂತರವೇ ಆಗಬೇಕು.
12ನೇ ಶತಮಾನದ್ದು:
ಶ್ರೀ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಆಳರಸರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ. 300 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವೈಭವದಿಂದ ಪೂಜೆ, ಪುನಸ್ಕಾರ ನಡೆದು ನಂತರ ಹಾಳು ಬಿದ್ದಿತ್ತು. 1896ರವರೆಗೆ ಸಿರಿವಂತೆಗೆ ಸೀಮೆ ದೇವಸ್ಥಾನವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. 1894-95ರಲ್ಲಿ ಸೀಮೆಯ ಹಿರಿಯರು ಹಾಗೂ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಿ ದೇವರು ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದ ಪರಿಶೋಧನೆಗೆ ಇಳಿದಾಗ ಪವಾಡಸದೃಶ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದಟ್ಟ ಪೊದೆಯೊಂದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವೊಂದು ಗೋಚರಿಸಿತಂತೆ. ಈ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಸೇವಾ ಸಮಿತಿಯ ಅವಧಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬದಲಾಗುವ ಹಾಗೂ ಆ ಮೂಲಕ ಹಳೆ ಸಮಿತಿಯೇ ಮುಂದುವರೆಯುವ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್, ರಾಜ್ಯಸಭೆಗಳ ಮಾದರಿಯಿದು. ಮದುವೆ ಇನ್ನಿತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೂ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಜಾಗರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಯೋಗವೇ ಜಾಗರ. ವಿಶಾಲವಾದ ಜಾಗ ಹೊಂದಿರುವ ಸಿರಿವಂತೆ ದೇವಾಲಯ ಭಕ್ತರನ್ನು ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತಿದೆ.
55 ಲಕ್ಷ ರೂ. ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣ:
ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಶಿಥಿಲಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಸಮಿತಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚದ 55 ಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ 25 ಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತು. ಶಿಲೆಯ ಕಟ್ಟಡ, ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮುಚ್ಚಿಗೆಗೆ ಕಲ್ಲುಚಪ್ಪಡಿ, ಮೇಲ್ಮನೆಗೆ ತಾಮ್ರದ ಹೊದಿಕೆ, ಒಳಭಾಗದ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಗ್ರಾನೈಟ್, ಶಿಲಾಮಯ ವಾಸ್ತು ಚೌಕಟ್ಟು, ಎಲ್ಲ ಪರಿವಾರ ದೇವರ ಬಿಂಬ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ 30 ಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳನ್ನು ಸೀಮೆಯ ಜನ ದೇಣಿಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.
ಸೇವಾ ಸಮಿತಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವರ ಬಿಂಬಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯೋಜಕರ ನೆರವು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಾನಿಗಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಶಿವಲಿಂಗದ ಬಿಂಬಕ್ಕೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಂದಲೇ ದೇಣಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸೀಮೆಯ ಪ್ರತಿ ಊರಲ್ಲಿ ರಥಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿ ಕಡು ಬಡವರಿಂದ ಚಿಲ್ಲರೆ ಹಣವನ್ನೂ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಸುಮಾರು 1.1 ಲಕ್ಷ ರೂ.ನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಅಗ್ರ ತಾಂಬೂಲ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯನಿಗೇ. ಸಿರಿವಂತೆಯ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕ, ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಡೇಮನೆ ಗಣಪತಿಯವರನ್ನು ಶಾಲು ಹೊದೆಸಿ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದು ದೇವಾಲಯ ಶ್ರೀ ಸಾಮಾನ್ಯನಿಗೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಬಾಲಗಾಯಿ ಆಚರಣೆ ಸಿರಿವಂತೆ ಸೀಮೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ:
ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಎದುರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಆಚೆ ಅನತಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ದುರ್ಗಾಂಬಾ ದೇವಿಯ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಸಿರಿವಂತೆ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕುರುಹಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಕೋಟೆ ದುರ್ಗಾಂಬಾ ಕೂಡ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದೇವರು. 18 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.ಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಬಾಲಗಾಯಿ ವಿಧಾನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು. ಅಂದು ಈ ಸೀಮೆಯ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯವರು ತಮ್ಮ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಾಲಕ್ಕೆ ಒಂದರಂತೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಕೋಟೆ ದುರ್ಗಾಂಬೆಗೆ ಒಡೆಸಬೇಕು. ಬರೀ ಸಿರಿವಂತೆ ಸೀಮೆಯವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತಡಗಡಲೆಯಿಂದ ಕುಗ್ವೆಯವರೆಗಿನ ಜನ ಸೀಮಾತೀತರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಯಿ ಒಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಡೆಯಲಾಗುವ ಎರಡರಿಂದ ಐದು ಸಾವಿರ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಚೆಂದ.